Re-think CSR #33: Faslink – Thời trang bền vững là tư duy kinh doanh dài hạn

Một ngày giữa tháng Bảy, văn phòng của Faslink đón tôi bằng ánh nắng rực rỡ len qua những chậu cây xanh. Mỗi góc nhỏ trong văn phòng đều mang dấu ấn rất riêng của Faslink. Bộ bàn ghế từ vải tái chế. Những chiếc cốc, khung ảnh cũng làm từ chất liệu tương tự. Ngay cả chiếc tủ trưng bày những thiết kế vải thoạt nhìn như được khảm xà cừ, hoá ra cũng là sản phẩm tái chế từ vải.

Chị Nguyễn Bích Diền, Phó Tổng Giám đốc Faslink, bước ra đón tôi bằng một nụ cười thân thiện. “Để chị đưa em đi một vòng nhé”, chị vừa nói vừa chỉ tay về hai chiếc thùng đặc biệt đặt ở góc văn phòng, “Đây là nơi tụi chị phân loại quần áo cũ. Những món nào còn có thể tái chế thành vải sẽ để vào thùng bên này. Còn nếu không, chúng sẽ được đưa vào thùng kia để tái sinh thành những món nội thất…”.

Sau một vòng tham quan văn phòng của Faslink, chúng tôi bắt đầu đi sâu hơn vào câu chuyện mà Faslink đang âm thầm kể mỗi ngày: Câu chuyện về một ngành thời trang có thể “xanh” từ trong ý niệm cho đến từng sợi vải.

“Re-think CSR” là series do Brands Vietnam thực hiện, phỏng vấn các chuyên gia đến từ nhiều ngành hàng và quy mô doanh nghiệp khác nhau, chia sẻ về quan điểm, chiến lược, thực thi và kết quả thực tế có được từ hoạt động CSR của chính những doanh nghiệp tham gia chuyên mục. Từ đó, cung cấp những ý tưởng và cách tiếp cận đa dạng đối với một vấn đề tưởng chừng quen thuộc nhưng vẫn còn khá xa lạ tại thị trường Việt Nam.

* Trước hết, chị có thể chia sẻ quan điểm cá nhân về khái niệm “thời trang bền vững”?

Khái niệm “thời trang bền vững” hiện nay không còn mới, thậm chí đã trở thành một thuật ngữ phổ biến trong ngành. Tuy nhiên, điều quan trọng nằm ở cách hiểu. Mỗi doanh nghiệp, mỗi người lại nhìn nhận “bền vững” theo một chiều khác nhau.

Sau 17 năm hoạt động và chiêm nghiệm, bản thân tôi và Faslink nhận ra rằng: thời trang bền vững không đơn thuần là một sản phẩm kinh doanh, mà là một tư duy kinh doanh – một cách nghĩ, cách làm cần bắt nguồn từ gốc rễ. Nếu không hiểu đúng và làm đủ, người tiêu dùng sẽ không tin vì khách hàng ngày nay rất thông minh, rất tỉnh táo và có khả năng phân biệt rõ ràng giữa tuyên bố và hành động thực tế.

Với Faslink, thời trang bền vững không đơn thuần là một định hướng kinh doanh, mà là một tư duy kinh doanh.
Nguồn: Faslink

Theo tôi, có hai chìa khóa quan trọng để một thương hiệu có thể gọi là đang thực hành thời trang bền vững:

Thứ nhất là phải ít tác động đến môi trường. Từ thiết kế, sản xuất đến vận hành, tất cả cần được đặt trong tư duy tiết giảm phát thải, tiết kiệm năng lượng, nước và giảm thiểu tối đa các ảnh hưởng tiêu cực đến hệ sinh thái. Điều này đúng cả trong khâu nguyên vật liệu lẫn quy trình sản xuất và vận hành nội bộ.

Thứ hai là tạo ra những sản phẩm có giá trị sử dụng lâu dài và giá trị thật với người mặc. Tức là quần áo không chỉ bền theo nghĩa vật lý, mà còn phù hợp về công năng, chất lượng để người dùng có thể sử dụng lâu hơn, tiêu dùng ít hơn, đồng thời cảm thấy hài lòng hơn với sự lựa chọn của mình. Ngành thời trang vốn gắn liền với nhu cầu thiết yếu ăn, mặc, ở nên càng cần chú trọng vào việc tạo ra giá trị thật, chứ không chỉ chạy theo xu hướng ngắn hạn.

Theo Phó Tổng Giám đốc Faslink, có hai chìa khóa quan trọng để một thương hiệu thực hành thời trang bền vững.
Nguồn: Faslink

* Đâu là lý do sâu xa khiến Faslink lựa chọn con đường phát triển bền vững từ năm 2008, khi xu hướng xanh vẫn còn khá mới mẻ tại Việt Nam?

Đúng là thời điểm đó bền vững vẫn còn là khái niệm mới mẻ tại thị trường Việt Nam, vì xuất phát điểm là một công ty chuyên về đồng phục, Faslink có nhu cầu rất thực tế: tìm nguyên liệu tốt hơn, lành tính hơn để phục vụ khách hàng. Lúc đó thị trường nguyên liệu đồng phục rất hạn chế, chỉ có khoảng 4-5 loại vải phổ biến, không có sự lựa chọn đa dạng.

Faslink quyết định thực hiện một vài chuyến công tác để tìm hiểu thị trường. Khi tham dự các triển lãm lớn về thời trang, chúng tôi bắt đầu tiếp cận được những loại sợi dệt mới. Khi đó, vải sợi tre là nguyên liệu đầu tiên được Faslink chọn đưa về Việt Nam.

Khi doanh nghiệp thật sự hiểu sâu, làm thật và kiên định với con đường bền vững, thị trường và khách hàng cũng sẽ dần hiểu và đồng hành.

Ban đầu, quyết định chọn sợi tre xuất phát từ lý do kỹ thuật: nó tốt, mượt, thoáng, phù hợp cho đồng phục. Nhưng càng về sau, chúng tôi nhận thấy tác động của ngành thời trang nhanh đến môi trường ngày càng rõ rệt. Chính những mối lo đó khiến Faslink bắt đầu nghiêm túc nghiên cứu, phát triển theo hướng thời trang bền vững.

Nói một cách vui là: “Không phải chúng tôi chọn thời trang bền vững, mà chính thời trang bền vững đã chọn chúng tôi”. Nhưng thật may mắn là vào đúng thời điểm, với tư duy đúng và sự kiên định, con đường đó dần chứng minh là lựa chọn phù hợp.

Từ đó đến nay, Faslink luôn phát triển trên nền tảng giá trị cốt lõi về bền vững. Chúng tôi không tăng trưởng theo kiểu “big boom”, nhưng tăng trưởng ổn định và vững chắc, bất chấp những biến động lớn của nền kinh tế trong suốt 15 năm qua. Và tôi tin rằng, khi doanh nghiệp thật sự hiểu sâu, làm thật và kiên định với con đường bền vững, thị trường và khách hàng cũng sẽ dần hiểu và đồng hành.

Một thiết kế trong BST thời trang của NTK Lâm Gia Khang, sử dụng vải sợi tre, sợi sen, sợi cà phê và sợi bạc hà từ Faslink.
Nguồn: luxuo

* Được biết, trước vải sợi dứa, Faslink cũng đã cho ra mắt vải cà phê, sợi sen, sợi vỏ sò… làm thế nào để có thể xác định đâu là một phế phẩm nông nghiệp có đủ tiềm năng trở thành nguyên vật liệu cho ngành may mặc, thưa chị?

Để xác định một nguyên liệu, cụ thể là phế phẩm từ ngành công nghiệp khác hoặc nguyên liệu tái chế có thể ứng dụng trong ngành thời trang, cần trả lời được ba câu hỏi quan trọng.

Câu hỏi đầu tiên là: Việc sử dụng nguyên liệu này có giúp giảm phát thải ra môi trường hay không? Nếu loại nguyên liệu đó không được tái sử dụng, nó có thể bị chôn lấp hoặc đốt bỏ, gây ô nhiễm lớn. Lấy ví dụ như lá quả dứa, nếu không tận dụng, chúng sẽ bị đốt bỏ, từ đó sinh ra nhiều khí thải.

Câu hỏi thứ hai liên quan đến bản chất của nguyên liệu. Mỗi loại nguyên liệu đều có những đặc tính riêng. Ví dụ, bã cà phê có tính khử mùi, lá sen chứa ion âm tạo cảm giác mềm mại. Khi đưa vào sản xuất sợi, đội ngũ R&D phải đảm bảo các đặc tính này vẫn được giữ lại, từ đó mang đến giá trị thật sự cho người mặc, tức là họ không chỉ mặc đẹp mà còn cảm nhận được những lợi ích nguyên bản của loại sợi đó.

Để làm được điều này, quy trình nghiên cứu và thử nghiệm thường mất từ 3 đến 5 năm. Những mẫu thử ban đầu phải trải qua nhiều vòng test nhằm đảm bảo giữ được giá trị đặc trưng của nguyên liệu và tạo ra lợi ích dài hạn cho người tiêu dùng trước khi sản xuất với quy mô lớn.

Vải sợi vỏ sò của Faslink.
Nguồn: CafeBiz

Câu hỏi thứ ba mang tính kỹ thuật: Liệu loại nguyên liệu đó có thể đưa vào sản xuất công nghiệp được không? Không phải phế phẩm nào cũng có thể sử dụng để làm sợi quy mô lớn. Faslink không sản xuất cho một nhóm khách hàng nhỏ mà mục tiêu là tạo ra dòng sản phẩm bền vững với đời sống thương mại thực sự, tức là có thể bán được cho các thương hiệu thời trang, xuất khẩu được và nhiều người tiêu dùng chấp nhận sử dụng với mức giá hợp lý. Vì vậy, nguyên liệu tiềm năng phải đáp ứng yêu cầu về khả năng sản xuất hàng loạt, ổn định và có tính ứng dụng cao trong thị trường dệt may.

* Trong quá trình phát triển một loại vật liệu mới, từ phòng lab đến thị trường, thử thách lớn nhất với Faslink là gì? Đó là bài toán giá thành, sự ổn định của chuỗi cung ứng nguyên liệu hay mức độ tiếp nhận của thị trường?

Trước hết, tôi phải khẳng định rằng với bất kỳ doanh nghiệp đa ngành nào đang theo đuổi giá trị bền vững, không thể né tránh câu hỏi: Liệu chi phí đầu tư có hợp lý để thương mại hoá sản phẩm hay không? Đây là một hành trình hoàn toàn khác với mô hình sản xuất truyền thống, vốn đã được tối ưu qua nhiều năm. Còn với sản xuất thời trang bền vững, thử thách về giá thành đã xuất hiện ngay từ giai đoạn đầu tiên.

Faslink có cơ hội làm việc với nhiều phòng lab từ các nhà máy sợi lớn cho đến các dự án nghiên cứu của sinh viên. Các bạn có rất nhiều ý tưởng độc đáo, chẳng hạn như từ nấm có thể tạo ra vật liệu tương tự da... Nhưng điều khó khăn nhất vẫn là làm sao để đưa những vật liệu đó ra thị trường, tức là trở thành sản phẩm đầu cuối có thể thương mại hoá.

Một công đoạn trong quy trình chế biến vải sợi dứa.
Nguồn: CafeBiz

Một sản phẩm dù “xanh” đến đâu cũng chưa đủ nếu không thể tiếp cận được người tiêu dùng. Nhiều người đồng cảm với câu chuyện bền vững, nhưng khi sản phẩm có giá cao hơn 10-30% so với mặt bằng chung thì dĩ nhiên khách hàng sẽ đắn đo.

Điều đó buộc chúng tôi phải liên tục điều chỉnh: từ quy trình công nghệ, tỷ trọng nguyên liệu, đến cấu trúc sản phẩm để tối ưu hoá cả chất lượng và chi phí. Chúng tôi phải kiên trì xây dựng tinh thần hợp tác đa ngành trong chuỗi cung ứng: nhà máy, đối tác R&D, đơn vị sản xuất… tất cả cùng chia sẻ mục tiêu tối ưu vận hành, để vật liệu bền vững có thể được sản xuất với quy mô công nghiệp.

Chỉ khi sản phẩm đạt được sản lượng lớn, bài toán chi phí mới bắt đầu cân bằng, đó là cán cân tỷ lệ nghịch: sản lượng tăng thì đơn giá giảm. Rất may mắn, sau nhiều năm theo đuổi, Faslink đã từng bước công nghiệp hoá được những sản phẩm thời trang bền vững. Chúng tôi mơ ước rằng những sản phẩm ấy có thể đến tay hàng triệu người Việt Nam. Ví dụ điển hình là áo polo làm từ vải cà phê, đến nay đã đạt mốc 5 triệu sản phẩm tiêu thụ.

* Từ quan sát trong suốt hơn 15 năm qua, chị nhận thấy xu hướng thời trang bền vững tại Việt Nam đã phát triển ra sao?

Tôi còn nhớ rất rõ, khoảng 7 năm trước, khi lần đầu tiên mang mẫu vải nano đến gõ cửa khách hàng, tôi bị từ chối đến 7-10 lần. Lúc đó, quả thực là rất gian nan. Nhưng đến hiện tại, tình hình đã thay đổi hoàn toàn. Trong vòng gần một năm qua, ngày càng nhiều thương hiệu đã chủ động tìm đến Faslink, đặt đề bài và hợp tác để cùng phát triển các sản phẩm ứng dụng vật liệu bền vững.

Tôi nghĩ một yếu tố thúc đẩy rất lớn là sự thay đổi trong tư duy và hành vi tiêu dùng. Thế hệ người tiêu dùng hiện nay rất thông thái và có trách nhiệm. Họ không còn lựa chọn sản phẩm chỉ vì giá rẻ hay mẫu mã đẹp. Họ quan tâm đến câu chuyện thương hiệu, tìm hiểu kỹ về trách nhiệm xã hội và cân nhắc kỹ lưỡng trước khi quyết định tiêu dùng hoặc khoác lên mình một chiếc áo mang logo của một thương hiệu nào đó. Sự nâng cao dân trí, đặc biệt ở nhóm khách hàng trẻ, đã tạo nên áp lực tích cực thúc đẩy ngành thời trang phải thay đổi để đáp ứng kỳ vọng mới.

Chính vì vậy, các thương hiệu giờ đây không chỉ tập trung vào truyền thông sản phẩm mà phải làm rõ được giá trị đóng góp cho cộng đồng, tác động xã hội của họ là gì. Điều này khiến cho toàn bộ ngành thời trang không thể đi theo lối mòn cũ nữa. Việc chuyển đổi sang bền vững không còn là xu hướng mang tính thời điểm mà đã trở thành tiêu chuẩn mới.

BST sử dụng nguồn nguyên liệu bền vững từ chất liệu Nano và Café của Faslink, Ben & Tod và GUMAC.
Nguồn: Faslink

* “Bền vững” không chỉ là công nghệ hay sản phẩm mà còn là con người. Faslink đã và đang để lan tỏa tư duy bền vững đến cộng đồng yêu thời trang và người tiêu dùng trẻ?

Theo tôi, để thời trang bền vững đi sâu và đi xa thì không thể chỉ dừng lại ở việc doanh nghiệp nội bộ hay các brand hiểu về nó. Quan trọng hơn, phải có sự chia sẻ ra bên ngoài với cộng đồng, với các đối tác trong hệ sinh thái để cùng nhau củng cố niềm tin và định hướng phát triển. Vì vậy, ngoài hoạt động kinh doanh B2B, Faslink còn chủ động tổ chức nhiều buổi chia sẻ chuyên sâu về nguyên liệu bền vững, mời các chuyên gia đầu ngành từ quốc tế đến trao đổi, nhằm lan tỏa thông điệp này rộng rãi hơn.

Bên cạnh đó, tôi cũng tin rằng thế hệ trẻ mới chính là lực lượng sẽ tiếp nối và duy trì sức sống của ngành thời trang bền vững. Vì vậy, Faslink luôn nỗ lực tạo ra không gian để các bạn trẻ có thể tiếp cận, học hỏi và thực hành tư duy bền vững ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Cụ thể, công ty thường xuyên liên kết với các trường đại học thiết kế, tài trợ nguyên liệu bền vững cho sinh viên thực hiện đồ án. Việc được trải nghiệm trực tiếp chất liệu thật, ứng dụng vào thiết kế sẽ giúp các bạn ươm mầm tư duy bền vững một cách tự nhiên. Khi ra trường, họ đã có một nền tảng thực tế nhất định, đặc biệt là kiến thức về cách sử dụng nguyên liệu bền vững trong sản xuất.

Song song đó, Faslink cũng đầu tư vào việc xây dựng các nền tảng truyền thông và kết nối. Một mặt, công ty hợp tác với các đối tác có chuyên môn để đảm bảo những thông tin chuẩn xác về thời trang bền vững được lan tỏa đúng cách đến người tiêu dùng. Mặt khác, tôi và đội ngũ cũng phát triển mô hình B2B2C thông qua fanpage, nơi không bán trực tiếp sản phẩm nhưng cung cấp kiến thức, chia sẻ góc nhìn xoay quanh đặc trưng của sản phẩm đầu ra. Đây vừa là kênh cung cấp thông tin, vừa là nền tảng kết nối giữa người tiêu dùng với các thương hiệu đang hoạt động theo định hướng bền vững.

Faslink tài trợ nguyên liệu bền vững cho sinh viên ngành Thiết kế Thời trang Đại học Công nghiệp TP.HCM thực hiện đồ án tốt nghiệp.
Nguồn: IUH-FGD

* Trong 5-10 năm tới, Faslink kỳ vọng sẽ làm gì để thúc đẩy sự chuyển dịch bền vững trong ngành dệt may Việt Nam?

Trong 5 đến 10 năm tới, Faslink chắc chắn vẫn tiếp tục kiên định với con đường thời trang bền vững. Nếu có mở rộng sang lĩnh vực khác thì đó cũng phải là các ngành phù hợp với tinh thần cốt lõi: phát triển dài hạn, ít tác động đến xã hội và môi trường. Đây không chỉ là chiến lược kinh doanh mà còn là tầm nhìn phát triển doanh nghiệp của Faslink.

Riêng trong ngành thời trang, Faslink đã phác thảo một bức tranh phát triển khả thi cho tương lai: hướng đến mô hình vòng tròn không rác. Hay nói cách khác, đó là “circular fashion” – mô hình thời trang tuần hoàn, đối lập với cách tiếp cận tuyến tính truyền thống. Thời trang là ngành gây ô nhiễm lớn thứ hai toàn cầu, với lượng rác thải thậm chí được đánh giá là tương đương ngành hàng không và hàng hải cộng lại. Vì vậy, nếu chỉ nói về thời trang bền vững trên lý thuyết, nhưng vẫn tiếp tục sản xuất ồ ạt và dư thừa thì ngành sẽ tiếp tục đi chệch khỏi định hướng đúng.

Giấc mơ của Faslink trong 10 năm tới là người tiêu dùng vẫn có thể mặc những sản phẩm mới, nhưng chúng không còn là áp lực lớn với môi trường và xã hội như hiện tại.

Giải pháp mà Faslink hướng đến là sản xuất dệt may không rác thải, nghĩa là không tạo thêm rác trong toàn bộ quy trình. Điều này bắt đầu ngay từ nguyên liệu đầu vào: thay vì tiếp tục khai thác tài nguyên tự nhiên để tạo ra sợi mới, Faslink ưu tiên sử dụng phế phẩm từ các ngành công nghiệp khác, hoặc tái chế từ quần áo cũ đã qua sử dụng. Mục tiêu là tận dụng tối đa nguồn nguyên liệu đã có, thay vì “sản xuất mới để rồi vứt bỏ”.

Trong khâu sản xuất, Faslink sẽ hợp tác với các nhà máy có quy trình tuần hoàn nước, sử dụng năng lượng hiệu quả, và có báo cáo phát thải minh bạch, ít tác động đến môi trường. Sau khi tạo ra sản phẩm, Faslink cũng hướng đến khả năng tái ứng dụng nguyên vật liệu, ví dụ như tách sợi hoặc chuyển đổi thành sản phẩm thứ cấp có giá trị sử dụng cao hơn. Từng mắt xích trong chuỗi sản xuất đều phải được thiết kế để giảm thiểu rác thải tối đa.

Giấc mơ của chúng tôi trong 10 năm tới là người tiêu dùng vẫn có thể mặc những sản phẩm mới, nhưng chúng không còn là áp lực lớn đối với môi trường và xã hội như hiện tại. Và thật ra tôi nghĩ đây không chỉ là tầm nhìn của riêng Faslink, mà còn là trách nhiệm chung của toàn ngành dệt may.

* Cảm ơn chị vì những chia sẻ thú vị!

Xem thêm bài viết cùng chuyên mục tại đây.

Phố Hương / Brands Vietnam
* Nguồn: Brands Vietnam