Vụ việc BTV Thời sự đọc nhầm: Từ một sự cố đến cơ hội nhìn lại quy trình truyền thông

Sự cố một BTV Thời sự của Đài Truyền hình Quốc gia đọc nhầm vừa qua đã gây tranh luận nhiều chiều. Dưới góc nhìn một người làm truyền thông, tôi viết bài này không để phán xét hay bênh vực ai, mà như một cơ hội nhìn lại áp lực phía sau sân khấu tin tức, nơi một từ sai có thể thành hệ luỵ hệ thống.

Sai sót ngôn từ và hệ luỵ nhạy cảm

Không giống các lỗi kỹ thuật như sai chính tả, chạy chữ, quay hình... lần này là một lỗi phát ngôn trực tiếp, mang yếu tố nhạy cảm về chính trị và ngoại giao. Việt Nam và Thái Lan không hề có xung đột biên giới, trong khi Campuchia – Thái Lan từng có tranh chấp. Việc đọc nhầm không chỉ khiến nội dung sai lệch, mà còn có thể gây nhiễu thông tin, tạo ra một “thực tế không tồn tại”, ảnh hưởng đến quan hệ song phương và tạo tiền lệ truyền thông tiêu cực nếu bị quốc tế dẫn lại.

Trong ngữ cảnh bản tin chính luận quốc gia, BTV không còn là người đọc tin đơn thuần, mà trở thành người phát ngôn bằng giọng nói truyền hình của thiết chế nhà nước. Một từ sai có thể tạo hiệu ứng “domino thông tin”, như “Thuyết khuếch đại truyền thông” (Amplification Theory) từng chỉ ra: Một lỗi nhỏ phát từ sóng lớn có thể bị lan truyền, cường điệu hóa, và dẫn đến hậu quả vượt ngoài ý định ban đầu.

Ngay sau sự cố, VTV nhanh chóng cải chính và xin lỗi.
Nguồn: Ảnh chụp màn hình

Tâm lý đám đông và sức ép của biểu tượng quốc gia

Có một thực tế ít ai nói ra: VTV từng sản xuất rất nhiều chương trình nhân văn, sáng tạo, sâu sắc, nhưng khán giả hiếm khi khen. Họ mặc định: “Đài quốc gia thì phải như vậy”. Nhưng chỉ một lỗi sai, phản ứng từ công chúng có thể rất mạnh mẽ.

Đây là một nghịch lý mà mọi thiết chế biểu tượng (symbolic institutions) đều phải đối mặt: Càng mang vai trò đại diện quốc gia, càng khó được tha thứ.

Lý thuyết “Truyền thông khuếch đại kỳ vọng” (Expectancy Violation Theory – Burgoon) lý giải điều này: Khi một tổ chức biểu tượng vi phạm kỳ vọng, dù nhỏ, hậu quả tâm lý sẽ vượt xa bản chất thực sự của sai sót. Và truyền hình quốc gia, vốn gắn liền với hình ảnh Nhà nước phải chịu sức ép ấy mỗi ngày.

Một lỗi nhỏ phát từ sóng lớn có thể bị lan truyền, cường điệu hóa, và dẫn đến hậu quả vượt ngoài ý định ban đầu.
Nguồn: Getty Images

Báo hình và áp lực của truyền hình thời sự trực tiếp

Tôi làm báo online và báo giấy, không trực tiếp làm báo hình. Nhưng tôi hiểu rất rõ nỗi vất vả khắc nghiệt của người làm truyền hình chính luận, đặc biệt với các bản tin chính trị, thời sự quốc gia.

Tin tức được cập nhật đến sát giờ lên sóng. Gần như bản tin Thời sự 19h là truyền hình trực tiếp, không có cơ hội để sửa sai. Một chữ sai, không chỉ là lỗi ngữ pháp mà có thể là lỗi cả ekip.

Mỗi ngày quay tin bắt đầu từ 6h sáng, kết thúc khi thành phẩm đã lên sóng, nhưng tinh thần thì chưa bao giờ được ngơi nghỉ. Một dấu chấm, một tên riêng, một quốc gia… đều phải chính xác tuyệt đối. Áp lực ấy kéo dài suốt nhiều năm, khiến không ít người trong nghề kiệt sức, trầm cảm hoặc rút lui khỏi nghề.

Thực tế cho thấy, những sai sót tương tự, mang tính nhạy cảm và gây tranh cãi, không chỉ xảy ra ở Việt Nam mà còn là thách thức chung của ngành truyền hình trên toàn cầu, đặc biệt với các bản tin trực tiếp:

• Đài truyền hình Trung Quốc (CCTV-13) từng nhầm lẫn chính trị nhạy cảm: Vào tháng 5/2025, BTV của đài CCTV-13 đã vô tình nói nhầm Trung Quốc và Đài Loan là "hai quốc gia" trong một bản tin trực tiếp.
• Các đài truyền hình lớn ở Mỹ (CNN, Fox News) từng sai sót thông tin trong tin nóng: Trong vụ đánh bom marathon Boston năm 2013, cả CNN và Fox News đều đã đưa tin sai lệch về việc bắt giữ nghi phạm hoặc xác định nhầm danh tính thủ phạm ngay trên sóng trực tiếp.
• Đài BBC (Anh) từng mắc lỗi phụ đề tự động trong sự kiện lớn: Trong Lễ kỷ niệm Bạch kim của Nữ hoàng Elizabeth II năm 2022, hệ thống phụ đề tự động của BBC đã phiên âm sai lời bài hát trong một màn trình diễn trực tiếp.

Những ví dụ này cho thấy áp lực của truyền hình trực tiếp có thể dẫn đến những sai sót không mong muốn ở bất kỳ đài truyền hình nào trên thế giới.

Những sai sót tương tự, mang tính nhạy cảm và gây tranh cãi, không chỉ xảy ra ở Việt Nam mà còn là thách thức chung của ngành truyền hình trên toàn cầu.
Nguồn: Envato

Trước đây, VTV từng bị chỉ trích vì lỗi chính tả, lỗi hình ảnh, bản dựng lễ 30/4 chưa đạt. Nhưng những lỗi ấy “vô danh”, không ai cụ thể đứng tên. Lần này, BTV là người trực tiếp đọc bản tin. Cô trở thành “gương mặt chịu trận”, gánh chịu toàn bộ phản ứng của dư luận xã hội.

Không phủ nhận sai sót, nhưng cần cái nhìn công bằng cho cả ngành

Thời gian qua, nhiều đài truyền hình địa phương bị sáp nhập hoặc cắt giảm. Đội ngũ tại VTV cũng như nhiều cơ quan truyền thông công khác phải gánh thêm phần việc, trong khi không được tăng nhân sự tương xứng.

Khối lượng tăng, nhân lực giảm, áp lực tích tụ. Nhưng công chúng không thấy những ca trực đến nửa đêm, những bản dựng sửa đến phút chót, hay giọng đọc bị khản vì luyện suốt ngày.

Dưới góc độ truyền thông, đây là giao thoa giữa Hiệu ứng tiêu cực vượt trội (Negativity Bias) và Thuyết im lặng (Spiral of Silence): Người trong nghề hiểu và thông cảm, nhưng không lên tiếng vì sợ bị hiểu lầm. Còn người ngoài nhìn vào chỉ thấy kết quả, và phản ứng theo cảm xúc tức thời.

Tôi tin, người làm trong VTV không mong được bênh vực một cách mù quáng. Nhưng họ xứng đáng được nhìn nhận một cách công bằng, không phải vì một lỗi, mà vì cả những năm tháng âm thầm cống hiến cho ngành.

Họ xứng đáng được nhìn nhận một cách công bằng, không phải vì một lỗi, mà vì cả những năm tháng âm thầm cống hiến cho ngành.
Nguồn: Getty Images

Lời kết: Giọt nước tràn ly, nhưng đừng đập vỡ cái ly

Sai sót lần này là nghiêm trọng. Nhưng nó không nên là cái cớ để bêu tên cá nhân, đổ lỗi cảm tính, hoặc phán xét cả một ngành. Ngược lại, đây là dịp để truyền thông công nhìn lại:

• Năng lực nội tại: Đánh giá lại năng lực chuyên môn và tâm lý của đội ngũ, đặc biệt là BTV trực tiếp.
• Quy trình kiểm duyệt: Rà soát và siết chặt các khâu kiểm duyệt nội dung, từ khâu biên tập đến khâu lên sóng cuối cùng, có thể áp dụng cơ chế soát lỗi kép hoặc ba lớp.
• Tổ chức đào tạo và phân quyền trách nhiệm: Tăng cường đào tạo kỹ năng ứng phó áp lực cho BTV, bao gồm cả quản lý căng thẳng và xử lý tình huống bất ngờ. Đồng thời, phân định rõ ràng trách nhiệm của từng cá nhân và bộ phận trong toàn bộ quy trình sản xuất bản tin.

Một giọt nước có thể làm tràn ly. Nhưng điều cần làm không phải là đập vỡ cái ly, mà là xem lại toàn bộ hệ thống lọc, vòi châm nước, và khả năng chứa đựng của nó. Việc đầu tư công nghệ kiểm soát nội dung tốt hơn (như phần mềm rà soát từ khóa nhạy cảm hay hệ thống cảnh báo lỗi tức thời) cùng với đào tạo kỹ năng ứng phó áp lực cho BTV (bao gồm quản lý căng thẳng và hỗ trợ tâm lý định kỳ).

Cuối cùng, tối ưu hóa quy trình nội bộ thông qua phân quyền minh bạch và các điểm kiểm duyệt độc lập ở nhiều cấp độ sẽ đảm bảo không có lỗ hổng nào bị bỏ sót. Tất cả những điều này sẽ giúp “cái ly” truyền thông quốc gia tiếp tục được giữ vững, dù có va vấp, vẫn không vỡ.