Làm sao để những sáng tạo từ văn hóa Việt đi xa hơn?

Một nghệ sĩ lâu năm học được gì khi làm việc với người trẻ? Một thương hiệu cần hiểu gì khi cộng tác với nghệ sĩ bản địa?

Khi kể về những lần cộng tác với nghệ sĩ trẻ, NSND Bạch Tuyết – cũng là thành viên Ban cố vấn chương trình Việt Nam Rồng Xanh, đã nhắc đến một thay đổi trong cách nghĩ của mình. Trước đây, bà từng cho rằng người lớn có kinh nghiệm để dạy người trẻ. Nhưng khi cùng làm việc, bà nhận ra “mình học nhiều hơn là mình dạy”. Từ một người đã dành cả cuộc đời cho sân khấu cải lương, lời chia sẻ ấy đã mở ra một góc nhìn về việc tạo ra những giá trị mới từ di sản, văn hoá.

NSND Bạch Tuyết từng gây bất ngờ khi xuất hiện trên sân khấu và song ca cùng rapper Pháo ca khúc “Nam quốc sơn hà”.
Nguồn: NVCC

Tại buổi gặp gỡ “Kết nối Hội đồng, Mở rộng đối thoại” của Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026, diễn ra sáng 03/11 tại Every Half Roastery (Thảo Điền, TP.HCM), những người làm nghệ thuật, thiết kế, công nghệ, kinh doanh và quản lý đã có những mối quan tâm khác nhau khi cùng nói về di sản, văn hóa qua góc nhìn cá nhân, từ đó đã tạo nên một buổi đối thoại đầy thú vị.

Học hỏi lẫn nhau trong dòng chảy sáng tạo

Trong chia sẻ của NSND Bạch Tuyết ở diễn đàn “Sức hút công chúng và IP Văn hoá”, bà cho biết cải lương luôn có khả năng tiếp nhận cái mới. Bà nhắc đến việc đưa vọng cổ vào những ca khúc được người trẻ yêu thích và những lần làm việc cùng các nhạc sĩ, ca sĩ thuộc thế hệ sau. Điều đáng chú ý trong câu chuyện nằm ở cách các bên đến với nhau. “Khi mà chúng ta công bằng với nhau, học qua học lại từ nhau, thì cái mới sẽ tự sinh sôi một cách rất tốt đẹp”, bà chia sẻ.

NSND Bạch Tuyết cũng là thành viên trong Ban cố vấn của giải thưởng Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026.
Nguồn: Việt Nam Rồng Xanh Awards

Người có kinh nghiệm bước vào cuộc cộng tác với tâm thế học hỏi, người trẻ với tâm thế cầu thị và lắng nghe. Một bên có thể hiểu rõ cách khán giả hôm nay nghe và xem; bên kia biết điều gì làm nên sức nặng của câu chuyện. Khi những hiểu biết ấy được chia sẻ, các bên có cơ sở để lựa chọn phần có thể thay đổi và phần cần giữ gìn. Sự lựa chọn này đòi hỏi thời gian trao đổi, đôi khi cả những bất đồng. Tuy nhiên, một sản phẩm chung khó có thể hình thành nếu chỉ một phía được quyết định thế nào là đúng.

Góc nhìn của ông Tăng Gia Hải Lam, Tổng Giám đốc khu vực Châu Á của YouNet Group, ông tự nhận công việc của mình là “lắng nghe người trẻ trên mạng xã hội”. Ông quan tâm đến cách họ tiếp nhận, lan tỏa những hoạt động văn hóa. Đặt cạnh câu chuyện của NSND Bạch Tuyết, việc “lắng nghe” này gợi thêm một bước trong quá trình sáng tạo: sau khi thử một cách thể hiện mới, người làm văn hóa cần xem xét đánh giá của khán giả.

Google cập nhật doodle kỷ niệm 10 năm Đờn ca tài tử được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.
Nguồn: VTV

Khán giả có thể dừng lại vì một sự kết hợp lạ lẫm, nhưng để thôi thúc họ tìm hiểu sâu hơn về người nghệ sĩ hay loại hình nghệ thuật, trải nghiệm ấy phải đọng lại điều gì đó vượt lên trên sự tò mò ban đầu. Người làm dự án cần nhìn thẳng vào chiều sâu cảm nhận và độ gắn kết thực chất, thay vì chỉ dừng lại ở những con số tiếp cận bề nổi.

Dẫu vậy, lắng nghe công chúng không đồng nghĩa với việc uốn nắn mọi lựa chọn sáng tạo theo phản ứng tức thời. Đôi khi, một thử nghiệm mới cần đủ thời gian để thẩm thấu. Dữ liệu và phản hồi từ khán giả chỉ thực sự phát huy giá trị khi giúp người làm nghề nhận diện khoảng cách giữa điều mình muốn gửi gắm và điều người xem đang cảm nhận, từ đó tinh chỉnh cách tiếp cận mà vẫn giữ vẹn nguyên chủ đích nghệ thuật ban đầu.

“Mình mang hơi thở của thời đại vào trong di sản, văn hóa truyền thống để nó có thể sống được và tiếp cận được với một đối tượng khán giả mới hơn. Đó là một bài toán mà rất nhiều thương hiệu đang cần giải quyết”, ông Tăng Gia Hải Lam, Tổng Giám đốc khu vực châu Á của YouNet Group, chia sẻ.

Buổi gặp gỡ “Kết nối Hội đồng, Mở rộng đối thoại” của Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026.
Nguồn: Việt Nam Rồng Xanh Awards

Một cuộc hợp tác cần rõ điều mỗi bên mang đến

Nếu câu chuyện của Bạch Tuyết đặt nền tảng ở thái độ học hỏi. thì chia sẻ của nghệ sĩ thị giác Nguyễn Ngọc Vũ, được biết đến với nghệ danh Cậu Bé Thỏ, đưa cuộc trao đổi sang cách làm việc giữa nghệ sĩ và thương hiệu.

Kể về dự án cộng tác với adidas, Vũ nhấn mạnh tầm quan trọng của sự rõ ràng về vai trò và những gì mỗi bên mang đến: thiết kế cần hòa quyện bản sắc nghệ sĩ lẫn thương hiệu, thay vì để cái tôi một bên lấn át công việc chung.

Nghệ sĩ thị giác Nguyễn Ngọc Vũ và tác phẩm trong cuộc thi thiết kế sáng tạo “Việt Nam Đồng Hiện” nhằm tìm kiếm những nghệ sĩ trẻ tài năng, có thể khắc họa sâu sắc văn hóa truyền thống và đương đại Việt Nam.
Nguồn: adidas

Từ một trường hợp hợp tác nghệ sĩ và thương hiệu, có thể nhìn rộng hơn đến những dự án văn hóa có nhiều chuyên môn cùng tham gia. Một người làm công nghệ, một nhà thiết kế và một người am hiểu di sản có thể sử dụng những tiêu chí rất khác nhau để đánh giá cùng một trải nghiệm. Công việc chung cần người kết nối các tiêu chí đó thành quyết định cụ thể. Ai phụ trách phần nội dung, ai điều chỉnh cách thể hiện, ai chịu trách nhiệm khi sản phẩm đi vào vận hành? Làm rõ những việc này giúp sự hợp tác có thể tiếp tục sau giai đoạn hào hứng ban đầu.

Chia sẻ về vai trò của công nghệ đối với IP văn hóa, ông Huy Nguyễn, Tổng Giám đốc và đồng sáng lập Phygital Labs, nhấn mạnh khả năng tạo nên sự kết nối sống động và nâng tầm giá trị cho sản phẩm truyền thống. Qua các giải pháp như gắn chip NFC kết hợp blockchain để xác thực chống hàng giả, công nghệ không chỉ giúp bảo tồn di sản mà còn mở ra phương thức tương tác hoàn toàn mới cho công chúng.

“Tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám, chúng tôi đã ứng dụng công nghệ để biến những giá trị di sản vật thể và phi vật thể thành các tài sản số có tính tương tác cao. Công nghệ không thay thế văn hóa, mà đóng vai trò làm cầu nối gia tăng giá trị, giúp các sản phẩm truyền thống vươn xa và tiếp cận thế hệ trẻ một cách tự nhiên nhất”, ông Huy Nguyễn chia sẻ.

Kết quả số hóa giai đoạn đầu được ứng dụng vào không gian trưng bày chuyên đề “Sử đá lưu danh”, giúp khách tham quan tương tác trực tiếp với dữ liệu 82 bia Tiến sĩ tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám.
Nguồn: Bảo tàng lịch sử Quốc gia

Tour đêm với show 3D Mapping diễn ra tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám.
Nguồn: Báo Quân Đội nhân dân

Từ chất liệu văn hóa đến một sản phẩm có thể tiếp tục phát triển

Bà Nguyễn Thanh Giang, Giám đốc Mạng lưới Rồng Xanh Fellowship và CEO Vietnam Brand Purpose, nhấn mạnh sự kết hợp giữa sáng tạo, công nghệ và trải nghiệm để gia tăng giá trị dài hạn cho các IP văn hóa.

“Dưới góc độ thương mại hóa IP, tôi nhận thấy Việt Nam đang sở hữu một kho tàng văn hóa phong phú nhưng chưa khai thác tốt. Chẳng hạn như hình tượng Thánh Gióng, thay vì chỉ dừng lại ở một nhân vật lịch sử hay câu chuyện cổ tích, nếu được phát triển thành IP, chúng ta có thể mở rộng sang các lĩnh vực như phim hoạt hình, trò chơi điện tử, truyện tranh, đồ chơi nghệ thuật (art toys), hoặc in ấn trên trang phục và túi xách. Đó chính là sức mạnh của việc phát triển IP”, bà Amy Nguyễn, Giám đốc Phát triển IP Quốc tế – Ann Group, cho biết.

Ca sĩ Đức Phúc giành Quán quân cuộc thi âm nhạc quốc tế Intervision 2025 với tiết mục “Phù Đổng Thiên Vương”.
Nguồn: Báo Thanh Niên

Từ góc độ phát triển IP quốc tế, bà Amy Nguyễn đề cập đến tư duy hệ sinh thái và khả năng phát triển một hình tượng qua nhiều dạng sản phẩm. Góc nhìn này mở ra một hướng khai thác, đồng thời đặt thêm yêu cầu về lựa chọn. Một nhân vật có thể xuất hiện trong truyện tranh, phim hay đồ chơi, nhưng mỗi định dạng đều cần cách làm và nguồn lực riêng.

Việc xuất hiện trên nhiều sản phẩm chỉ có ý nghĩa khi công chúng tìm thấy lý do để quan tâm đến từng sản phẩm đó. Vì vậy, phát triển IP còn cần bắt đầu từ việc hiểu sức hút của sáng tạo ban đầu. Người xem yêu thích nhân vật vì câu chuyện, tính cách hay hình thức thể hiện? Điều gì còn có thể kể tiếp? Một đội ngũ hiểu rõ những điều này sẽ có cơ sở cân nhắc bước mở rộng phù hợp, thay vì cùng lúc theo đuổi nhiều hướng vượt quá khả năng của mình.

Dự án “Xẩm Đến Trường”, nghệ sĩ SOOBIN mong muốn đưa nghệ thuật Xẩm tiếp cận gần hơn với sinh viên và người trẻ, khuyến khích việc tìm hiểu và trân trọng các giá trị văn hóa truyền thống.
Nguồn: Harper’s Bazaar Việt Nam

Bà Nguyễn Thanh Giang cũng mở rộng khái niệm liên ngành sang tài chính và đầu tư. Đây là một phần thiết thực của câu chuyện đi đường dài. Một đội ngũ có thể dành nhiều công sức để hoàn thành sản phẩm đầu tiên, nhưng để làm tiếp, họ cần biết nguồn lực sẽ đến từ đâu và được phân bổ thế nào. Chi phí nghiên cứu, thử nghiệm hay trả công cho người tham gia đều phải được tính đến. Khả năng tạo ra doanh thu có ý nghĩa khi giúp duy trì chất lượng công việc và cho những người làm dự án điều kiện tiếp tục đóng góp.

Giá trị của một điểm đến cần có chỗ cho người sống ở đó

Từ sản phẩm và trải nghiệm, cuộc trao đổi tại buổi gặp mở rộng sang điểm đến. Trong phần trình bày, bà Thanh Giang nhắc đến Song Wat như một ví dụ về việc gợi mở cách sáng tạo có thể đem lại sức hút mới cho những nơi đã có sẵn chất liệu văn hóa.

Chợ Tân Định – một trong những ngôi chợ lâu đời nhất TP.HCM giữa nhịp sống hiện đại.
Nguồn: Vietnam.vn

Một vùng đất có thể được công chúng biết đến qua một sản phẩm, một tác phẩm hoặc một hoạt động nghệ thuật. Sự quan tâm ấy tạo cơ hội để người xem tìm hiểu thêm, thậm chí muốn đến tận nơi. Nhưng từ mong muốn ghé thăm đến một trải nghiệm đáng nhớ vẫn còn nhiều công việc phải làm. Khách đến sẽ gặp ai, hiểu được câu chuyện gì và có thể tham gia vào hoạt động nào? Những điều đó cần được chuẩn bị như một phần của dự án.

Bà Trần Tuệ Tri, Tổng Giám đốc Stamford Global Leadership Standard, phát biểu.
Nguồn: Việt Nam Rồng Xanh Awards

“Khi khách đến với Việt Nam, mọi người thường nghĩ tới điều gì, nhớ tới điều gì? Họ không nhớ tới những con số GDP, nhưng họ nhớ tới món phở của Việt Nam, tà áo dài, mùi cà phê, hay thậm chí cà phê lề đường của Việt Nam cũng là một nét văn hóa. Tôi nghĩ đó là điều mà chúng ta cần chung tay, làm sao để kể được câu chuyện của Việt Nam với một bản sắc văn hóa. Tôi nghĩ chúng ta có một tiềm năng quá lớn với một lịch sử văn hóa rất dày, nhưng chúng ta vẫn chưa kể được câu chuyện này một cách mạnh mẽ. Do đó, chúng ta cần kết nối để tạo động lực cùng nhau, và đó chính là một trong những lý do giải thưởng Rồng Xanh ra đời”, bà Trần Tuệ Tri, Tổng Giám đốc Stamford Global Leadership Standard, chia sẻ.

Góc nhìn này đưa câu chuyện sức mạnh mềm trở về những tiếp xúc trong đời sống. Một người có thể tìm đến vì hình ảnh từng thấy, rồi ghi nhớ nơi ấy qua món ăn, cuộc trò chuyện hoặc cách mình được đón tiếp. Vì thế, bản sắc của điểm đến cần được cảm nhận xuyên suốt trải nghiệm. Một hình ảnh truyền thông hấp dẫn có thể dẫn khách tới, nhưng cách tổ chức tại chỗ quyết định phần lớn điều họ mang về trong ký ức.

Với một không gian gắn với nghề thủ công, chẳng hạn, lời giới thiệu về người làm nghề và thời gian để quan sát công việc có thể giúp khách hiểu sản phẩm rõ hơn. Đây cũng là cơ hội để sự quan tâm chuyển thành việc mua hàng hoặc quay lại tìm hiểu, nếu trải nghiệm được tổ chức phù hợp.

Chương trình Festival Huế 2026.
Nguồn: Báo Đại Đoàn Kết

Khả năng tăng giá trị cho điểm đến vì vậy cần được xem cùng cách cộng đồng tham gia. Người làm nghề được góp ý vào câu chuyện giới thiệu về mình hay chỉ xuất hiện như một hình ảnh minh họa? Họ có thể trực tiếp cung cấp sản phẩm, hướng dẫn trải nghiệm và nhận thù lao tương xứng? Những câu hỏi này quyết định sự phát triển của dự án có tạo thêm điều kiện cho người địa phương tiếp tục công việc hay không.

Bà Nguyễn Thị Bích Lan, Viện trưởng Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số, Trưởng Ban Tổ chức, nhấn mạnh việc dùng công nghệ để bảo tồn văn hóa và kết nối cộng đồng. Để làm được điều này, các dự án cần có sự tham gia của người dân địa phương – những người trực tiếp thực hành văn hóa, giúp chọn lọc nội dung và cách đón tiếp phù hợp với nhịp sống nơi đây.

Bên cạnh đó, việc phát triển du lịch hay trải nghiệm văn hóa cũng cần duy trì sự bền vững. Dự án cần tính toán hợp lý để người làm nghề không bị quá tải, vừa bảo đảm chất lượng sản phẩm và thu nhập, vừa giữ trọn nét đặc sắc nguyên bản.

Bà Nguyễn Thị Bích Lan, Viện trưởng Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số, Trưởng Ban Tổ chức, nhấn mạnh việc dùng công nghệ để bảo tồn văn hóa và kết nối cộng đồng.
Nguồn: Việt Nam Rồng Xanh Awards

Khai thác tiềm năng địa phương hiệu quả là khi tạo ra giá trị mới từ chất liệu sẵn có, đồng thời giúp cộng đồng địa phương cùng tham gia và hưởng lợi. Khi có thêm động lực và nguồn lực để gắn bó với nghề, chính họ sẽ là người giữ gìn và phát triển giá trị văn hóa lâu dài.

“Giải thưởng Việt Nam Rồng Xanh Awards không chỉ là đi tìm những giá trị nguyên bản rồi tôn vinh mà còn lan tỏa, lan rộng và kết nối giá trị đó với cộng đồng, từ đó tạo ra được nhiều giá trị hơn nữa trong việc xây dựng văn hóa Việt Nam, để kết nối Việt Nam với thế giới thông qua câu chuyện văn hóa của chúng ta”, bà Nguyễn Thị Bích Lan, Viện trưởng Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số, Trưởng ban tổ chức giải thưởng Việt Nam Rồng Xanh 2026, nhấn mạnh.

Người nghệ nhân ở làng hoa giấy Thanh Tiên – Nét đẹp tinh hoa cố đô Huế.
Nguồn: Báo Chính phủ

Sự đồng hành cần tiếp tục sau lúc được ghi nhận

Những vấn đề được đặt ra cho thấy khoảng cách giữa một ý tưởng sáng tạo và một dự án có thể phát triển lâu dài. Mỗi đội ngũ có thể mạnh ở một khâu nhưng cần hỗ trợ ở khâu khác. Người có câu chuyện hay chưa chắc đã có kinh nghiệm vận hành; người làm sản phẩm tốt có thể cần thêm đối tác để tiếp cận công chúng hoặc tìm nguồn lực cho giai đoạn tiếp theo.

Sáng tạo và công nghệ chính là những yếu tố cốt lõi giúp tạo ra giá trị mới cho các sản phẩm mang bản sắc văn hóa. Công nghệ đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường tính tương tác, mở rộng quy mô và lan tỏa giá trị.

Bà Nguyễn Thanh Giang, Đại diện Ban Tổ chức Giải thưởng Việt Nam Rồng Xanh.
Nguồn: Việt Nam Rồng Xanh Awards

“Sáng tạo của nghệ sĩ Việt Nam thực sự rất đa dạng. Ngày xưa, khi nhắc đến art toys, chúng ta thường nghĩ đến Trung Quốc, Labubu hay Pop Mart; nhưng ngay tại Việt Nam, chúng ta cũng có những cộng đồng làm art toys rất xuất sắc và được thế giới công nhận. Bằng việc đưa các giá trị sáng tạo vào trong bản sắc văn hóa vốn rất giàu có và phong phú của đất nước, chúng ta hoàn toàn có thể kiến tạo nên những sản phẩm mang giá trị thú vị hơn, phù hợp hơn với đời sống và công chúng mới. Đó cũng chính là một trong những điều quan trọng mà Giải thưởng Việt Nam Rồng Xanh Awards muốn tôn vinh”, bà Nguyễn Thanh Giang chia sẻ.

Trong định hướng mùa đầu tiên, bà Thanh Giang nêu ba bước của Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026: nhận diện những nỗ lực sáng tạo, ghi nhận qua giải thưởng và tiếp tục đồng hành.

Bà Giang nói thêm: “Qua giải thưởng và qua những buổi gặp gỡ, diễn đàn như thế này, chúng ta sẽ tạo ra được làn sóng về việc trân trọng, bảo tồn và phát huy văn hóa Việt Nam. Tôi mong là chúng ta sẽ không chỉ dừng lại ở việc trao giải cho một vài dự án xuất sắc, mà chúng ta sẽ tạo ra một cộng đồng, một mạng lưới gắn kết chặt chẽ giữa những người làm sáng tạo, những người làm kinh doanh, những nhà làm công nghệ và các cơ quan quản lý. Để chúng ta cùng nhau kiến tạo nên những IP văn hóa mang đậm bản sắc Việt Nam, có sức sống mãnh liệt và có khả năng vươn ra toàn cầu”.

Giải thưởng Văn hóa Sáng tạo – Việt Nam Rồng Xanh Awards 2026 tôn vinh những sáng kiến, sản phẩm, dự án và IP Văn hóa Sáng tạo có giá trị thực tế, sức lan tỏa và tác động tích cực cho cộng đồng, góp phần phát triển Nền tảng Văn hóa Sáng tạo Việt Nam và Sức mạnh mềm Việt Nam. Thông tin và cổng đăng ký được công bố tại rxa.vidti.org.vn.