Hiểu về lãnh đạo (P2.1): 5 tầm mức lãnh đạo – Tạo ảnh hưởng từ bản thân đến đội nhóm
Bao nhiêu người trong chúng ta nghĩ rằng mình chưa cần học về lãnh đạo vì “chưa làm sếp”? Theo ông Lâm Quốc Anh, năng lực lãnh đạo tồn tại ở mọi cấp bậc, không phải chỉ dành cho những người đã “có lính”. Trong đó, ông cho rằng lãnh đạo có thể chia thành 5 tầm mức chính: lãnh đạo bản thân, lãnh đạo đội nhóm, lãnh đạo bộ phận chức năng, lãnh đạo doanh nghiệp và lãnh đạo tập đoàn. Mỗi tầm mức phản ánh sự thay đổi trong cách một người tạo ra kết quả và tạo ảnh hưởng.
Series “Hiểu về lãnh đạo” do Brands Vietnam phối hợp cùng ông Lâm Quốc Anh – một lãnh đạo cấp cao C-level tại một số tập đoàn đa quốc gia – thực hiện. Thông qua chuỗi podcast và bài viết chuyên sâu, series xoay quanh những vấn đề cốt lõi của năng lực lãnh đạo được đúc kết từ những trải nghiệm thực tế và nghiên cứu của ông Lâm Quốc Anh. Qua đó, người đọc có thể đúc kết những nguyên tắc, góc nhìn và bài học thực tiễn để phát triển năng lực lãnh đạo của bản thân.
Tầm mức 1 – Lãnh đạo bản thân: Luôn muốn tiến về phía trước
* Anh có thể chia sẻ vì sao anh sử dụng khái niệm “tầm mức” để nói về năng lực lãnh đạo?
Để trả lời câu hỏi này, tôi muốn nhắc lại một chút về khái niệm “lãnh đạo”. Ở phần trước tôi đã chia sẻ, lãnh đạo không phải là hình ảnh một “ông sếp” mà là khả năng định hướng và dẫn dắt một tổ chức, một nhóm người hoặc chính bản thân tới một mục tiêu tốt hơn.
Nhìn theo cách này, chúng ta sẽ thấy lãnh đạo không chỉ tồn tại ở những cấp rất cao, mà tồn tại ở mọi cấp bậc. Tố chất hay năng lực lãnh đạo có thể xuất hiện ở một người mới bắt đầu đi làm, một người đang khởi nghiệp cho đến người đứng ở vị trí cao nhất trong tổ chức.
Vì vậy, tôi dùng từ “tầm mức” để nói đến những mức độ khác nhau được thể hiện qua năng lực lãnh đạo, nhưng tránh tạo cảm giác đang phân biệt cao thấp. Bản thân tôi cũng chưa thỏa mãn với cách gọi này, nhưng tôi hy vọng mọi người hiểu khái niệm theo hướng như vậy.
Khi phân chia thành các tầm mức, tôi muốn giúp những người đang ở những vị trí khác nhau trong công việc có thể nhận diện và hiểu về lãnh đạo một cách rõ ràng hơn.
* Ở tầm mức đầu tiên, anh định nghĩa như thế nào về tầm mức “lãnh đạo bản thân”, và những người ở tầm mức này sẽ thể hiện tố chất lãnh đạo như thế nào?
Đầu tiên, tôi tin rằng khi nghe đến “lãnh đạo bản thân”, mọi người có thể cảm thấy hơi lấn cấn, vì chúng ta vốn quen với việc lãnh đạo phải gắn với hình ảnh một người dẫn dắt. Nhưng nếu hiểu đúng khái niệm lãnh đạo thì bản thân mỗi người, khi đi làm hay trong cuộc sống hằng ngày, đều luôn muốn tiến về phía trước, muốn hướng tới một điều gì đó, chính mong muốn đó đã thể hiện phần nào khía cạnh của năng lực lãnh đạo.
Nếu nhìn cụ thể hơn qua hai góc độ là lãnh đạo chuyên môn và lãnh đạo con người, văn hóa, chúng ta sẽ thấy năng lực này được thể hiện như sau.
Với lãnh đạo chuyên môn, chúng ta có thể bắt đầu từ câu hỏi: “Hôm nay, trong công việc, có điều gì có thể làm tốt hơn không?”. Cao hơn một chút, chúng ta bắt đầu suy nghĩ xem công việc của mình có ảnh hưởng hay liên hệ như thế nào với kết quả chung và với công việc của những người xung quanh. Cao hơn nữa, chúng ta nhìn rộng ra xem công việc của mình có ý nghĩa và tạo ra giá trị gì cho tổ chức. Từ những suy nghĩ đó, chúng ta bắt đầu tìm kiếm những cách thức làm việc hoặc cách tiếp cận hiệu quả hơn.
Còn với lãnh đạo con người và văn hóa, dù chưa có nhân sự dưới quyền, chúng ta vẫn phải tương tác với đồng nghiệp trong và ngoài bộ phận cũng như những người ở vị trí cao hơn. Năng lực này có thể bắt đầu từ việc chúng ta hiểu những người xung quanh như thế nào và có mong muốn hòa nhập tốt hơn với họ hay không. Muốn hòa nhập tốt hơn, chúng ta cần hiểu tính cách của mình cũng như tính cách của người khác, và thay vì chờ người khác thay đổi để phù hợp với mình, chúng ta chủ động điều chỉnh để hòa nhập với những người xung quanh.
* Với một Marketing Executive, công việc chủ yếu vẫn xoay quanh những nhiệm vụ chuyên môn của cá nhân như chạy chương trình, viết thông cáo báo chí, kiểm tra các chương trình khuyến mãi, hoặc làm việc với agency. Làm thế nào để một người ở vị trí này thể hiện năng lực lãnh đạo và tạo ảnh hưởng khi chưa có quyền quyết định?
Ở khía cạnh lãnh đạo chuyên môn, một điểm quan trọng là bạn Marketing Executive này có chủ động và có ý thức muốn làm tốt hơn hay không. Ví dụ, nếu hôm nay viết một nội dung đã hay rồi, bạn sẽ giữ cách làm đó mãi hay vẫn tiếp tục đặt câu hỏi: “Làm sao để viết hay hơn nữa? Làm sao để nội dung có thể truyền tải tốt hơn nữa?”. Đó là yếu tố ban đầu tạo nên sự khác biệt giữa một người chỉ tập trung vào công việc của mình và một người có yếu tố lãnh đạo.
Ngay từ cấp độ cá nhân, công việc của bạn đã thể hiện những khía cạnh khác nhau của lãnh đạo chuyên môn, cũng như lãnh đạo con người và văn hóa.
Ở khía cạnh con người và văn hóa, bạn có ý thức được rằng công việc của mình có sự tương thuộc, tương tác với những bộ phận xung quanh hay không.
Khi bạn tổ chức một chương trình tại siêu thị. Bạn có thể là người lên ý tưởng, làm việc với agency, đội ngũ Sales hoặc chủ siêu thị để triển khai chương trình. Bạn cần suy nghĩ xem làm thế nào để truyền cảm hứng cho agency, để họ hiểu và cảm thấy hứng thú với công việc của mình, từ đó đưa ra những ý tưởng tốt hơn. Hay với ý tưởng đó, liệu chủ siêu thị hoặc đội ngũ Sales – những người trực tiếp làm việc với siêu thị – có cảm thấy hứng thú và muốn triển khai hay không. Khi có được cách nhìn như vậy, bạn sẽ có khả năng phối hợp với những người xung quanh và tạo ra kết quả tốt hơn.
Nói về tạo ảnh hưởng, ở đây cũng cần phân biệt giữa ảnh hưởng và quyền ra quyết định. Người ra quyết định có thể không phải là bạn, nhưng bạn vẫn có thể tạo ra mức độ ảnh hưởng nhất định đến quyết định đó.
Có những người sẽ ngồi chờ người khác ra quyết định. Khi không đồng tình, họ có thể càm ràm: “Tại sao sếp lại đưa ra quyết định như vậy?”. Nhưng cuối cùng, vì sếp là người có quyền lực nên họ vẫn phải nghe theo. Ngược lại, nếu chủ động hơn, bạn sẽ tìm cách chia sẻ và tạo ảnh hưởng. Ảnh hưởng được tạo ra thông qua cách bạn tương tác và trao đổi với sếp cũng như những người xung quanh. Sự chủ động đó cũng thể hiện một phần năng lực lãnh đạo, khi bạn có thể góp phần giúp quyết định cuối cùng phù hợp hơn với suy nghĩ và góc nhìn của mình.
Như vậy, ngay từ cấp độ cá nhân, công việc của bạn đã thể hiện những khía cạnh khác nhau của lãnh đạo chuyên môn cũng như lãnh đạo con người và văn hóa.
Tầm mức 2 – Lãnh đạo đội nhóm: Biến cái riêng thành cái chung
* Khi nào một người chuyển từ lãnh đạo bản thân sang lãnh đạo đội nhóm? Và năng lực lãnh đạo ở tầm mức này được thể hiện như thế nào?
Đối với tầm mức số hai, tôi gọi là lãnh đạo đội nhóm. Khi nói đến “đội nhóm”, tôi muốn nói đến một đội ngũ nằm trong một bộ phận chức năng của công ty như bộ phận Tài chính, Marketing hay Sales.
Ở tầm mức lãnh đạo bản thân, chúng ta chỉ lãnh đạo chính mình. Chúng ta chưa có những người làm việc và báo cáo cho mình. Khi chuyển sang lãnh đạo đội nhóm, bối cảnh bắt đầu thay đổi khá rõ nét, bởi lúc này chúng ta đã có những người có sự phụ thuộc nhất định vào mình.
Sự thay đổi lớn nhất nằm ở chỗ: Nếu lãnh đạo bản thân là chúng ta trực tiếp làm công việc, tác động vào công việc và tạo ra kết quả, thì khi lãnh đạo đội nhóm, chúng ta bắt đầu lùi lại để huy động và kiến tạo năng lực tổng hợp của đội ngũ nhằm tạo ra kết quả chung tốt nhất thông qua việc thiết lập chuẩn mực chung cho đội ngũ thay vì cá nhân, hay chuyển từ quản trị ưu tiên cá nhân sang kết nối những ưu tiên mang tính tương thuộc. Có nghĩa là chúng ta bắt đầu tạo ra sự ảnh hưởng một cách gián tiếp, thông qua đội nhóm, để đạt được một kết quả chung.
Trong bức tranh này, năng lực lãnh đạo đội nhóm sẽ thể hiện rõ nhất ở khả năng định hình những giá trị chung cho đội nhóm, đồng thời tạo ảnh hưởng để đội nhóm có thể đạt được kết quả như mong đợi.
Cụ thể, dưới góc độ lãnh đạo chuyên môn, người lãnh đạo đội nhóm phải biết cách chuyển những định hướng lớn về chuyên môn của bộ phận thành những định hướng rõ ràng, cụ thể và có tính thực thi cho đội nhóm của mình. Ở chiều ngược lại, người lãnh đạo đội nhóm cũng phải có khả năng truyền đạt những thông tin và thực tế đang diễn ra trong đội nhóm lên cấp trên, từ đó góp phần hình thành định hướng chung của bộ phận chức năng.
Khi đã xác định được ý nghĩa, mục tiêu và định hướng cho đội nhóm, người lãnh đạo phải biết cách phân chia công việc. Người lãnh đạo đội nhóm là cấp lãnh đạo gần nhất với nơi thực thi công việc trong công ty. Vì vậy, người lãnh đạo có khả năng hiểu được năng lực thực thi của từng người cụ thể để phân chia, định hướng và giao việc phù hợp với đội ngũ của mình, từ đó giúp đội nhóm triển khai công việc hiệu quả.
Về khía cạnh lãnh đạo con người, ở tầm mức trước, chúng ta tạo ảnh hưởng đến những người xung quanh và thậm chí có thể tạo ảnh hưởng lên trên. Khi chuyển sang lãnh đạo đội nhóm, chúng ta có thêm một chiều nữa: tạo ảnh hưởng đến những người đang báo cáo cho mình.
Vì vậy, người lãnh đạo đội nhóm cần hiểu được tính cách của từng người, từ đó có cách tiếp cận và giao việc phù hợp. Đồng thời, người lãnh đạo cần có những hoạt động hỗ trợ và tương tác để giúp các thành viên trong đội ngũ phát huy hết năng lực của mình. Mặt khác, người lãnh đạo đội nhóm cũng là nơi phản hồi về những điều kiện và năng lực hiện tại của các thành viên trong nhóm, để những người ở tầm mức cao hơn có thêm cơ sở định hình kế hoạch phát triển cho đội ngũ.
Thêm một khía cạnh nữa là văn hóa. Ở đây, chúng ta sẽ thấy văn hóa đội nhóm có thể hình thành ngay cả khi đội chỉ có ba, năm hay sáu người. Tuy nhiên, văn hóa của đội nhóm đó luôn nằm trong một bối cảnh văn hóa lớn hơn, đó là văn hóa của bộ phận chức năng.
Người lãnh đạo đội nhóm cần ý thức được bộ phận chức năng của mình đang có những định hướng văn hóa như thế nào, đồng thời cảm nhận xem văn hóa trong đội nhóm của mình đang ở đâu. Từ đó, người lãnh đạo có thể đưa ra những điều chỉnh phù hợp với định hướng văn hóa của tổ chức mà đội nhóm đang trực thuộc.
* Những dấu hiệu nào cho thấy một người thực sự sẵn sàng bước từ việc lãnh đạo bản thân sang lãnh đạo đội nhóm?
Đầu tiên, người đó phải có khả năng lãnh đạo bản thân một cách mạnh mẽ và rõ nét. Họ làm tốt công việc, biết sắp xếp công việc hiệu quả, luôn tìm tòi những giải pháp và cách thức làm việc tốt hơn. Nếu một người có những biểu hiện đó, có thể thấy họ đang làm tốt ở tầm mức lãnh đạo bản thân.
Năng lực lãnh đạo đội nhóm thể hiện rõ nhất ở khả năng định hình những giá trị chung cho đội nhóm, đồng thời tạo ảnh hưởng để đội nhóm đạt được kết quả như mong đợi.
Tuy nhiên, như vậy vẫn chưa đủ. Khi lên tầm mức lãnh đạo đội nhóm, người đó bắt đầu quan tâm đến sự tương thuộc giữa công việc của mình với những công việc xung quanh. Họ sẽ bắt đầu suy nghĩ: “Tôi đã làm tốt rồi, nhưng kết quả đó đóng góp như thế nào cho cái chung? Giá trị tôi tạo ra giải quyết được vấn đề gì cho tập thể? Công việc tôi đang làm có thể tạo ra ảnh hưởng tích cực nào cho những người xung quanh hay không?”.
Những người chủ động hơn sẽ bắt đầu tham gia đóng góp và tương tác với các bộ phận xung quanh để đạt được hiệu quả tốt nhất cho cả nhóm. Thay vì chỉ nghĩ “Tôi đã thành công rồi, tôi làm rất tốt và tôi xuất sắc”, họ bắt đầu tư duy nhiều hơn về đội nhóm và kết quả chung.
Cao hơn, người này sẽ thể hiện qua cách họ tương tác và hỗ trợ những người xung quanh. Tuy nhiên, hỗ trợ ở đây không có nghĩa là làm thay. Cách họ tương tác với những người xung quanh sẽ thiên về hỗ trợ, dẫn dắt, cùng tìm tòi để đi đến một giải pháp chung, chứ không phải làm thay công việc của nhau.
Một điểm nữa mà tôi thấy rất thực tiễn là hãy quan sát cách người đó hành xử khi không có sếp. Đương nhiên không phải cứ khi không có sếp thì lại thể hiện giống như mình là sếp. Điều tôi muốn nói là khi không có sự giám sát hoặc không có quyền lực cao hơn ở bên cạnh, tinh thần trách nhiệm của họ như thế nào, họ có khả năng tự lập, tự tổ chức và tự mình hoàn thành công việc ra sao.
Với những người thể hiện được những biểu hiện như vậy, khả năng rất cao là họ đã đủ bản lĩnh để bước lên một tầm mức cao hơn, tạo ảnh hưởng và dẫn dắt một nhóm người.
★★★
Từ lãnh đạo bản thân đến lãnh đạo đội nhóm là bước chuyển từ việc trực tiếp tạo ra kết quả sang tạo ra kết quả thông qua người khác. Nhưng đây mới là hai tầm mức đầu tiên. Khi phạm vi ảnh hưởng tiếp tục mở rộng đến bộ phận chức năng, doanh nghiệp và tập đoàn, cách một người tạo ra kết quả và dẫn dắt người khác cũng sẽ thay đổi. Ở các bài viết tiếp theo, Brands Vietnam sẽ cùng ông Lâm Quốc Anh tìm hiểu 3 tầm mức còn lại, tiếp tục mở ra những góc nhìn khác của năng lực lãnh đạo.