Founder Nào Cũng Nhớ Mình Giữ 70%, Cho Tới Khi Nhà Đầu Tư Đòi Cap Table

Rất nhiều founder lần đầu gọi vốn có chung một câu quen thuộc: "mình còn giữ khoảng 70% công ty". Nghe chắc chắn, nhưng đằng sau không có bảng tính nào chứng minh con số đó.

Tôi gặp tình huống này nhiều lần. Đến vòng due diligence đầu tiên, nhà đầu tư yêu cầu cap table, và founder mới bắt đầu cuống cuồng dựng lại lịch sử cấp cổ phần từ email, tin nhắn và trí nhớ. Vài tuần trước đó họ còn đang tự tin về định giá. Giờ họ mất vài ngày chỉ để trả lời câu hỏi đơn giản nhất: ai đang sở hữu bao nhiêu.

Cap table không phải việc làm một lần rồi để đó. Nó phải được cập nhật ngay mỗi khi có cấp cổ phần mới, cấp ESOP, chuyển nhượng hay chuyển đổi SAFE. Một bảng lỗi thời một tháng cũng đủ khiến founder tính sai tỷ lệ của chính mình. Hai lỗi tôi thấy nhiều nhất: quên tính option pool khi tính phần trăm, và nhầm giữa cổ phần authorized, issued và outstanding.

Một điểm khác ít người để ý: cap table không phải văn bản pháp lý. Giấy đăng ký doanh nghiệp, sổ cổ đông và các hợp đồng mua bán cổ phần mới là căn cứ cuối cùng. Cap table là công cụ quản trị, và nó phải khớp 100% với những giấy tờ đó.

Lời khuyên của tôi rất đơn giản: dựng cap table ngay ngày chia cổ phần đầu tiên, bằng Google Sheet cũng được. Đừng đợi tới vòng gọi vốn. Mỗi cột trong bảng chỉ cần trả lời một câu hỏi: ai nắm loại cổ phần nào, số lượng bao nhiêu, cấp ngày nào, giá bao nhiêu. Khi mọi con số ghi sẵn, bạn sẽ không còn phải đoán, và nhà đầu tư thấy ngay một người biết mình đang sở hữu gì.

Bài viết gốc và một số case study thực tế mình có phân tích chi tiết hơn tại đây: https://ebook.beginguru.com/blog/cap-table-la-gi/