Đóng Một Sản Phẩm Thất Bại Đau Hơn Tôi Tưởng

Người ta hay nói về nỗi đau khi một công ty đóng cửa. Ít ai nói về một kiểu mất mát xảy ra thường xuyên hơn nhiều: phải đóng một sản phẩm, một mô hình mà founder đã dồn tâm huyết, trong khi công ty vẫn tiếp tục chạy. Bên ngoài nhìn vào thì “ổn mà, công ty vẫn sống”. Nhưng người trong cuộc nhớ rõ từng đêm đã thức vì nó, từng người đã thuyết phục tin vào nó, và không ai coi đó là một thất bại đáng được thừa nhận công khai.

Tôi hay nhớ tới câu chuyện của Vua Cua, chuỗi nhà hàng cua và hải sản mà tôi tham gia BOD từ tháng 4/2023. Trước khi tôi vào, trong giai đoạn COVID khi nhà hàng tự vận hành gặp khó nghiêm trọng về dòng tiền, đội ngũ đã thử một mô hình xe đẩy giao hàng lưu động, kiểu xe cà phê dạo. Mô hình đó không thành công và phải đóng lại.

Điều khiến tôi đánh giá cao không phải bản thân sự thất bại, mà là cách họ xử lý sau đó. Họ không kết luận “hướng đi mới nào cũng sẽ thất bại” rồi co cụm lại với mô hình cũ đang lỗ. Họ thử tiếp mô hình nhượng quyền, nhưng lần này thận trọng hơn hẳn: chỉ với 2 điểm thí điểm trước khi mở rộng. Chính bài học từ chiếc xe đẩy đã dạy họ sự thận trọng đó. Sau khi mô hình được kiểm chứng ở quy mô nhỏ, 42 cửa hàng thương hiệu “Vua Bánh Canh” mở ra chỉ trong 4 tháng.

Vì sao founder hay trì hoãn quyết định đóng một sản phẩm dù dữ liệu đã khá rõ? Theo tôi có hai lý do chồng lên nhau. Một là tiếc công sức đã bỏ ra, cái cảm giác “đi được nửa đường rồi, dừng bây giờ thì phí quá”. Hai là sản phẩm mang dấu ấn cá nhân của founder, nên đóng nó giống như đóng lại một phần câu chuyện của chính mình, chứ không chỉ là gạch một dòng trong kế hoạch kinh doanh.

Cách tôi hay khuyên founder là đặt tiêu chí dừng ngay từ ngày bắt đầu thử nghiệm, lúc chưa kịp gắn bó. Viết ra rõ ràng: nếu sau X tháng không đạt Y khách hàng hoặc doanh thu thì dừng. Một tiêu chí viết từ trước khó bị cảm xúc bẻ cong hơn nhiều so với cảm giác “chắc cần thêm chút thời gian”. Và hãy thí điểm nhỏ trước khi mở rộng: khi mức đầu tư ban đầu được kiểm soát, việc đóng lại cũng bớt đau hơn nhiều.

Điều cuối cùng, cũng là điều khó nhất: tách “sản phẩm này không hiệu quả trong bối cảnh đó” khỏi “tôi là người thất bại”. Hai kết luận hoàn toàn khác nhau, dù lúc đầu cảm giác thường gộp làm một. Và đừng giấu chuyện đóng sản phẩm với đội ngũ hay nhà đầu tư. Tôi thấy founder nào chủ động nói rõ lý do dừng và hướng đi tiếp theo thì vượt qua nhanh hơn, còn im lặng thì cảm giác xấu hổ kéo dài rất lâu.

Bài viết gốc và một số case study thực tế mình có phân tích chi tiết hơn tại đây: https://ebook.beginguru.com/blog/noi-dau-khi-phai-dong-mot-san-pham-that-bai/