Doanh Thu Giảm 10%, Lợi Nhuận Mất 40%: Cú Giật Của Chi Phí Cố Định

Có một câu hỏi tôi nghe founder lặp đi lặp lại mỗi khi họ định thuê thêm một nhóm nhân sự cố định: "Em thuê thêm 5 người, doanh thu tháng sau tăng thì lợi nhuận tăng bao nhiêu?" Tôi hay hỏi ngược lại: nếu doanh thu giảm 10% thì sao?

Câu trả lời nằm ở một con số tên là đòn bẩy hoạt động, viết tắt DOL. Nói đơn giản, DOL cho biết khi doanh thu đổi 10%, lợi nhuận hoạt động đổi bao nhiêu phần trăm. DOL bằng 4 nghĩa là doanh thu giảm 10% thì lợi nhuận hoạt động mất khoảng 40%. Chiều tăng thì hay, chiều giảm thì đau, vì chi phí cố định không giảm theo.

Cách tính không khó: lấy tổng số dư đảm phí chia cho lợi nhuận hoạt động (EBIT). Khi giá và chi phí biến đổi đơn vị không đổi, DOL còn bằng 1 chia biên an toàn. Biên an toàn 25% cho DOL bằng 4.

Điều tôi muốn các bạn nhớ là DOL không phải một hằng số. Trong ví dụ minh hoạ về một xưởng sản xuất, cùng một xưởng nhưng DOL là 31 khi doanh thu sát điểm hoà vốn, và chỉ còn 1,6 khi doanh thu gấp hơn hai lần. Nghĩa là con số của tháng này không dùng được cho một tháng doanh thu khác hẳn. Công ty đứng gần điểm hoà vốn với nhiều chi phí cố định giống người đi trên dây: một cú gió nhỏ cũng đủ làm lợi nhuận đổi dấu.

Nếu có thêm khoản vay, bạn nhân DOL với độ lớn đòn bẩy tài chính (DFL) ra đòn bẩy tổng hợp DTL. Trong ví dụ trong bài gốc, DTL 6,67 nghĩa là doanh thu giảm 10% làm lợi nhuận trước thuế mất khoảng 67%. Nhiều founder chỉ nhìn doanh thu và quên rằng nợ vay nhân thêm cú giật đó.

Vậy nên trước khi chọn giữa chi phí cố định (thuê người, mua máy) và chi phí biến đổi (thuê ngoài, trả theo sản lượng), hãy tìm điểm bất phân biệt giữa hai cấu trúc chi phí. Cấu trúc nhiều chi phí cố định cho lợi nhuận cao khi bán tốt, nhưng mong manh khi thị trường quay đầu. Không có cấu trúc đúng cho mọi giai đoạn, chỉ có cấu trúc phù hợp với độ chắc chắn của doanh thu bạn đang có.

Bài viết gốc và một số case study thực tế mình có phân tích chi tiết hơn tại đây: https://ebook.beginguru.com/blog/cach-tinh-don-bay-hoat-dong/