Tính nguyên bản trong kiến trúc và nội thất

Chúng ta thường dễ dàng nhận diện một công trình kiến trúc khi nó thể hiện sự đồng nhất và chân thực của vật liệu. Dưới ánh sáng mặt trời, vật liệu phô bày trọn vẹn chất cảm, màu sắc, bề mặt, hoa văn và hình dáng vốn có. Nó tương tác với ánh sáng tự nhiên, hấp thụ độ sáng tối và nhiệt lượng, từ đó tạo nên những không gian đầy sức mê hoặc. Đó chính là sức hấp dẫn của những công trình kiến trúc sử dụng vật liệu nguyên bản, hay còn gọi là vật liệu thô mộc - những vật liệu giữ nguyên được đặc tính tự nhiên, ít qua can thiệp chế biến sâu. Thực tế, việc sử dụng vật liệu nguyên bản đã hiện hữu ngay từ thuở sơ khai, khi con người rời hang động để kiến tạo những nơi trú ngụ đầu tiên cho riêng mình.

Nếu xét về bản năng xây tổ, một số loài động vật cũng thể hiện khả năng tạo dựng nơi ở từ vật liệu sẵn có trong môi trường hoặc từ chính cơ thể chúng. Tuy nhiên, một điểm khác biệt căn bản là những cấu trúc tổ của động vật gần như bất biến theo thời gian, trong khi kiến trúc của con người lại không ngừng vận động, biến đổi qua từng giai đoạn lịch sử phát triển. Và lịch sử kiến trúc đã minh chứng rằng, chính những công trình được tạo nên từ vật liệu nguyên bản thường mang trong mình giá trị bền vững và sức sống lâu dài nhất.

Hầu hết các loại vật liệu này ban đầu đều được khai thác từ những nguồn có sẵn gần địa điểm xây dựng. Theo dòng thời gian, con người dần tích lũy kinh nghiệm, phát triển kỹ năng khai thác và xử lý vật liệu thô mộc, từ đó tạo ra những công trình kiến trúc ngày càng phức tạp, độc đáo và kiên cố hơn, nhưng vẫn giữ được sự kết nối mật thiết với nguồn gốc tự nhiên của vật liệu.

Một công trình sử dụng vật liệu nguyên bản có thể được ví như một tách cafe ngon không cần thêm sữa hay đường

TẠI SAO TÍNH NGUYÊN BẢN CỦA VẬT LIỆU TRỞ THÀNH XU HƯỚNG?

Sự bùng nổ của ngành công nghiệp xây dựng trong thế kỷ 21 mang đến vô vàn lựa chọn vật liệu mới, phong phú và hấp dẫn. Thế nhưng, mặt trái là ngành xây dựng cũng đang đóng góp phần không nhỏ vào việc phát thải carbon, ô nhiễm bụi, tiếng ồn, tạo ra lượng lớn rác thải và gây biến đổi môi trường khí hậu nghiêm trọng. Chính vì vậy, việc tìm kiếm các giải pháp thiết kế và xây dựng thân thiện hơn với môi trường sống và thiên nhiên không còn đơn thuần là một xu hướng, mà đang dần trở thành một đòi hỏi tất yếu. Trong bối cảnh đó, việc tiết kiệm tài nguyên, ưu tiên sử dụng vật liệu nguyên bản sẵn có tại địa phương nổi lên như một trong những giải pháp cốt lõi và ý nghĩa.

Bên cạnh những lý do về môi trường và bền vững, sức hấp dẫn của vật liệu thô mộc còn nằm ở khả năng đánh thức cảm xúc nguyên sơ trong mỗi con người. Chúng ta vốn nhạy cảm và dễ rung động khi va chạm, tiếp xúc, ngửi, lắng nghe hay ngắm nhìn những biến chuyển tinh tế của tự nhiên. Vật liệu thô mộc có khả năng tương tác một cách trong sáng và trực tiếp với ánh sáng tự nhiên. Nó hấp thụ ánh sáng với những thang cường độ và sự phân bố thay đổi liên tục theo thời gian trong ngày, khiến không gian được tạo nên bởi chúng cũng không ngừng biến ảo, sống động.

Hơn thế nữa, khi có thêm sự cộng hưởng của các yếu tố đánh thức giác quan - như một vệt nắng mạnh bất ngờ hắt lên bức tường thô ráp, cảm nhận một luồng gió mát lành thổi qua không gian, bất chợt nhìn thấy một làn khói mỏng lọt vào vùng nắng xiên từ trên cao, lắng nghe âm thanh của tiếng mưa rơi trên mái ngói, hay đơn giản là cái chạm của bàn tay lên bề mặt vật liệu sần sùi - tất cả đều góp phần hình thành nên những tầng bậc cảm xúc sâu sắc, dần tích lũy thành ký ức đậm nét về một nơi chốn.

Cảm hứng từ vật liệu tự nhiên giúp tạo nên chất cảm cho công trình - Ảnh: Eurotile (Bộ sưu tập Mộc Bình)

GẠCH: VẬT LIỆU NGUYÊN BẢN PHỔ BIẾN VÀ BỀN BỈ

Trong các loại vật liệu xây dựng nguyên bản, gạch có lẽ là một trong những vật liệu phổ biến và có lịch sử lâu đời nhất. Những công trình bằng gạch đã và đang hiện diện khắp nơi trên thế giới, xuyên suốt hàng nghìn năm lịch sử kiến trúc nhân loại.

Tropical Space sử dụng gạch nung - một vật liệu địa phương quen thuộc để kiến tạo nên những cấu trúc tường lớp lang độc áo. Các lớp tường này không chỉ tạo hình khối mà còn có chức năng như những bộ lọc tự nhiên, cho phép không khí thẩm thấu và trao đổi giữa bên trong và bên ngoài. Không khí khi đi qua các lớp tường gạch sẽ dần thay đổi tính chất, trở nên dịu mát hơn, chan hòa hơn, đôi khi lại mang đến cảm giác nồng nàn hay sắc sảo tùy thuộc vào thời tiết và thời gian.

Những bức tường gạch được "dệt" nên với nhiều hoa văn, mật độ rỗng đặc khác nhau, tạo ra sự tương tác hiệu quả với khí hậu nhiệt đới nóng ẩm đặc trưng. Chúng vừa che chắn, lọc bớt ánh sáng gay gắt và bức xạ mặt trời, vừa kiến tạo nên những không gian chuyển tiếp, những khoảng đệm giao tiếp, hình thành một môi trường dễ chịu và giàu cảm xúc cho con người bên trong.

Trong bối cảnh kiến trúc Việt Nam với lịch sử phong phú, từ đền đài cổ kính đến công trình thời thuộc địa và những tòa nhà cao tầng hiện đại, việc cân bằng giữa bảo tồn và đổi mới luôn là một bài toán thú vị. Thiết kế của Tropical Space thường thể hiện sự cân bằng này một cách ẩn dụ thông qua các giải pháp chủ động ứng phó với khí hậu, cách vận dụng vật liệu thô mộc một cách tinh tế và việc tổ chức không gian chung nhằm tăng cường sự kết nối cộng đồng trong mỗi công trình. Đáng chú ý, Tropical Space vẫn luôn chú trọng sử dụng các kỹ thuật xây dựng đơn giản, dễ tiếp cận, để bất kỳ người thợ xây nào, dù chưa qua đào tạo bài bản, cũng có thể tham gia vào quá trình hình thành công trình.

Thông qua việc tập trung khai thác vẻ đẹp của gạch nung, Tropical Space cũng mong muốn chứng minh rằng vẻ đẹp kiến trúc có thể đến từ chính sự đơn thuần, chân thật của vật liệu và cấu trúc, mà không cần phụ thuộc vào các lớp trang trí cầu kỳ. Những công trình gạch nung này có khả năng hòa mình vào bối cảnh xung quanh, chia sẻ bầu không khí chung với đô thị, đồng thời góp phần tiết kiệm năng lượng sử dụng một cách hiệu quả.

Trích bài viết của KTS Trần Thị Ngụ Ngôn - Đồng sáng lập Tropical Space, được đăng trong sách Trend 26+