Marketer Mibrand Vietnam
Mibrand Vietnam

Nghiên cứu thị trường và Tư vấn thương hiệu @ Mibrand Vietnam

Thuế nước ngọt từ 1/1/2027: Bài toán chiến lược cho doanh nghiệp FMCG

Thuế nước ngọt từ 1/1/2027: Bài toán chiến lược cho doanh nghiệp FMCG

Từ ngày 1/1/2027, nước giải khát thuộc diện chịu thuế tiêu thụ đặc biệt sẽ áp dụng mức thuế 8%, tăng lên 10% từ năm 2028. Theo Bộ Y tế, lượng đồ uống có đường bình quân một người Việt Nam sử dụng mỗi năm đã tăng từ 18,5 lít năm 2009 lên 66,5 lít năm 2023. Như vậy đạo thuế này sẽ có sức ảnh hưởng rất lớn đến thị trường đồ uống của Việt Nam.

Với các doanh nghiệp đồ uống, bánh kẹo, thách thức đặt ra là duy trì sức mua khi cả giá bán và công thức sản phẩm đều có thể thay đổi. Thời điểm áp dụng mức thuế mới ngay trước Tết càng đòi hỏi doanh nghiệp cân nhắc kỹ các quyết định về giá, danh mục sản phẩm và truyền thông thương hiệu. Đối với các thương hiệu đồ uống, đây là bài toán cân bằng giữa biên lợi nhuận, sức mua và định vị thương hiệu.

Trong chiến lược tăng trưởng, quyết định phát triển một loại nước giải khát thường được cân nhắc trên các yếu tố hương vị, giá thành, mức độ khác biệt và tiềm năng tiêu thụ. Từ năm 2027, hàm lượng đường trở thành một biến số tác động trực tiếp đến những yếu tố này. Hãy cùng Mibrand phân tích ba lựa chọn chiến lược cùng những đánh đổi doanh nghiệp cần cân nhắc khi triển khai.

Lựa chọn thứ nhất: Điều chỉnh công thức sản phẩm chủ lực

Đưa hàm lượng đường của sản phẩm hiện hữu xuống dưới ngưỡng chịu thuế là lựa chọn trực tiếp nhất để giảm nghĩa vụ thuế. Đây cũng là hướng đi được phần lớn các hãng đồ uống tại Anh lựa chọn.

Thuế nước ngọt từ 1/1/2027: Bài toán chiến lược cho doanh nghiệp FMCG

Anh công bố thuế đường đối với nước giải khát vào tháng 3/2016 và áp dụng từ tháng 4/2018, với hai bậc hàm lượng đường: từ 5 g và từ 8 g/100 ml. Nghiên cứu của Viện IZA và Đại học Strathclyde cho thấy, tại thời điểm công bố thuế, gần một nửa trong số 100 nhãn nước giải khát lớn nhất có hàm lượng đường trên 8 g/100 ml. Đến năm 2018, gần một phần ba số nhãn đã chuyển xuống mức 4–5 g, ngay dưới ngưỡng chịu thuế. Khoảng thời gian chuẩn bị đã tạo điều kiện để các hãng chủ động lựa chọn và triển khai phương án này.

Tuy nhiên, trường hợp Irn-Bru, nhãn nước ngọt quen thuộc của người Scotland, cho thấy không dễ để thay đổi công thức của một sản phẩm đã có tệp khách hàng trung thành. Từ tháng 1/2018, AG Barr giảm lượng đường từ 8,5 thìa xuống còn 4 thìa mỗi lon. Hãng cho biết chín trên mười khách hàng quen tham gia thử nghiệm đánh giá hương vị mới tương đương hoặc gần với hương vị cũ.

Nhưng thật bất ngờ, một nhóm khách hàng đã phát động phong trào phản đối “Hands Off Our Irn Bru” (tạm dịch: “Đừng động vào Irn Bru của chúng tôi”), yêu cầu giữ nguyên sản phẩm quen thuộc. Tháng 10/2019, AG Barr cảnh báo doanh số cả năm giảm khoảng 10% và lợi nhuận có thể giảm tới 20%, một phần do khách hàng quay lưng với các sản phẩm giảm đường. Sau đó, hãng công bố đưa Irn-Bru 1901 trở lại theo công thức cũ và duy trì sản phẩm trong danh mục bán quanh năm.

Trường hợp này cho thấy phản ứng của khách hàng không chỉ xuất phát từ sự thay đổi hương vị. Việc điều chỉnh sản phẩm mà thiếu thông tin rõ ràng còn có thể tạo cảm giác thiếu minh bạch, ảnh hưởng đến niềm tin và sự gắn bó với thương hiệu.

Thay đổi công thức vì vậy đặt doanh nghiệp trước một rủi ro lớn: mất đi chính nhóm khách hàng truyền thống. Với đánh đổi này, điều chỉnh công thức sản phẩm chủ lực không phải là hướng đi Mibrand sẽ khuyến nghị cho doanh nghiệp.

Lựa chọn thứ hai: Giữ phiên bản gốc, mở rộng danh mục ít đường

Lựa chọn thứ hai là giữ nguyên sản phẩm mà khách hàng quen đang sử dụng, đồng thời bổ sung phiên bản ít hoặc không đường. Cách tiếp cận này giúp hạn chế phản ứng như trường hợp Irn-Bru, trong khi nghĩa vụ thuế có thể giảm khi cơ cấu doanh số dần dịch chuyển sang phiên bản mới.

Thuế nước ngọt từ 1/1/2027: Bài toán chiến lược cho doanh nghiệp FMCG

Coca-Cola và Pepsi đã lựa chọn hướng đi này tại Anh. Nghiên cứu của Đại học Oxford, sử dụng dữ liệu bán hàng giai đoạn 2015–2018, cho thấy hàm lượng đường của Coca-Cola và Pepsi phiên bản gốc không thay đổi. Dù vậy, tổng lượng đường Coca-Cola bán ra qua đồ uống vẫn giảm 17%, còn Britvic, hãng đóng chai Pepsi tại Anh, giảm 26%.

Tại Việt Nam, định hướng này đã xuất hiện trước khi có thuế. Suntory PepsiCo có Ô Long Tea+ không đường và Pepsi không calo được phân phối song song với phiên bản thông thường.

Tập đoàn TH cũng tăng cường đầu tư phát triển sản phẩm mới. Năm 2025, gần 50% sản phẩm sữa và đồ uống TH ra mắt thuộc nhóm ít đường, giảm đường hoặc không đường. Đến tháng 6/2026, hãng tiếp tục giới thiệu hai loại trà không đường TH true TEA. Cần lưu ý rằng sữa và các sản phẩm từ sữa không thuộc diện chịu thuế này. Vì vậy, với TH, phát triển sản phẩm ít đường trước hết là lựa chọn về định vị, một tầm nhìn xa về thị trường thay vì phản ứng trước chính sách thuế.

Để chuyển lựa chọn này thành kết quả kinh doanh, doanh nghiệp cần tập trung vào ba định hướng:

Một là mở rộng tệp khách hàng có chủ đích

Phiên bản ít đường có thể thu hút những người đang muốn giảm lượng đường tiêu thụ, bao gồm cả người đã ngừng sử dụng nước ngọt. Đây là tệp khách hàng mới có giá trị, nhưng không thay thế nhóm khách hàng quen của phiên bản gốc.

Nếu khách hàng hiện hữu vẫn tiếp tục lựa chọn sản phẩm cũ, doanh nghiệp vẫn phải nộp thuế trên phần lớn sản lượng. Hiệu quả giảm thuế vì vậy phụ thuộc vào tốc độ dịch chuyển cơ cấu tiêu thụ giữa hai phiên bản.

Hai là lựa chọn kênh phân phối phù hợp

Tại cửa hàng tạp hóa, diện tích trưng bày và không gian tủ mát có giới hạn. Mỗi SKU mới được bổ sung đồng nghĩa với việc một SKU khác có thể phải nhường vị trí, kể cả sản phẩm của chính doanh nghiệp.

Ở siêu thị, cửa hàng tiện lợi và sàn thương mại điện tử, điều kiện mở rộng danh mục thuận lợi hơn. Đây cũng là những kênh mua sắm của nhóm khách hàng quan tâm đến sức khỏe. Doanh nghiệp có thể ưu tiên ra mắt phiên bản ít đường tại kênh hiện đại, đo lường sức mua rồi mới quyết định mở rộng sang kênh tạp hóa.

Ba là kiểm soát hiệu quả đầu tư và chi phí vận hành

Một SKU mới kéo theo thời gian chuyển đổi dây chuyền, bao bì riêng, tồn kho riêng và ngân sách truyền thông đủ để xây dựng nhận biết.

Các hãng đa quốc gia có thể phân bổ những khoản chi phí này trên sản lượng lớn. Trong khi đó, với doanh nghiệp quy mô vừa chỉ có một vài sản phẩm chủ lực, chi phí trên mỗi chai của phiên bản mới có thể cao hơn đáng kể trong những năm đầu. Điều này tạo áp lực lên khả năng đầu tư và phân bổ nguồn lực.

Phiên bản ít đường vì vậy cần được xác định là một hướng phát triển chủ lực mới, với tệp khách hàng, kênh ra mắt và ngân sách riêng, thay vì chỉ là mã hàng bổ sung cho sản phẩm hiện hữu. Theo thời gian, tỷ trọng doanh thu của phiên bản này sẽ quyết định liệu khoản thuế tiết kiệm được có đủ bù đắp chi phí phát triển và vận hành SKU mới hay không. Đây cũng là một bài toán đầu tư cần cân nhắc cẩn trọng.

Tuy nhiên, trì hoãn đầu tư cũng có thể khiến doanh nghiệp bỏ lỡ xu hướng tiêu dùng ít đường. Nếu thị trường chuyển mạnh theo hướng này, việc chậm phát triển danh mục có thể dẫn đến những thiệt hại khó lường.

Lựa chọn thứ ba: Giữ nguyên công thức và điều chỉnh giá bán

Giữ nguyên công thức giúp bảo toàn hương vị và duy trì sự gắn bó của khách hàng quen, nhưng việc tăng giá có thể làm giảm sản lượng ở nhóm nhạy cảm về chi tiêu. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào khả năng người mua tìm được sản phẩm thay thế.

Thái Lan áp dụng thuế đồ uống có đường từ ngày 16/9/2017, chia thành sáu bậc theo hàm lượng đường, miễn thuế cho đồ uống dưới 6 g/100 ml và tăng thuế suất hai năm một lần. Lộ trình này tạo thêm thời gian để doanh nghiệp từng bước giảm lượng đường trong sản phẩm.

Thuế nước ngọt từ 1/1/2027: Bài toán chiến lược cho doanh nghiệp FMCG

Khảo sát người tiêu dùng giai đoạn 2018–2019 cho thấy lượng đồ uống chịu thuế giảm 2,8%; riêng nước ngọt có ga lon 325 ml giảm 17,7%. Ngược lại, trà xanh có đường tăng 13,8% và nước tăng lực tăng 4,6%. Những biến động trái chiều này cũng là điều không ai lường trước được.

Dù vậy, lựa chọn giữ nguyên công thức vẫn đặt doanh nghiệp trước sự đánh đổi giữa bảo toàn hương vị và nguy cơ giảm doanh thu do tăng giá. Khi giá cả tăng lên, khả năng duy trì tần suất sử dụng sẽ là vấn đề hiển hiện. Điều này đặc biệt đáng quan tâm tại Việt Nam, một thị trường nhạy cảm về giá.

Mùa Tết càng làm cho mọi quyết định trở nên nhạy cảm

Thời điểm áp dụng thuế từ đầu năm 2027 khiến bài toán của doanh nghiệp đồ uống có thêm một yếu tố quan trọng: mùa tiêu dùng Tết.

Trong các dịp lễ Tết, đồ uống không chỉ phục vụ nhu cầu cá nhân mà còn hiện diện trong bữa ăn gia đình, những cuộc gặp gỡ và hoạt động tiếp khách. Người lựa chọn đồ uống cho cả gia đình có thể ưu tiên hương vị truyền thống, thương hiệu quen thuộc và mức giá phù hợp với ngân sách. Mọi thay đổi về sản phẩm trong giai đoạn này đều cần được cân nhắc kỹ lưỡng.

Một phiên bản ít đường có thể phù hợp với nhu cầu cá nhân nhưng chưa chắc trở thành lựa chọn ưu tiên khi mua cho cả gia đình. Tương tự, việc tăng giá có thể ít ảnh hưởng đến một số nhóm khách hàng, nhưng trở nên nhạy cảm hơn khi người mua phải cân đối nhiều sản phẩm trong cùng một giỏ hàng Tết.

Doanh nghiệp vì vậy cần nhìn nhận hành vi mua theo từng hoàn cảnh sử dụng, thay vì chỉ dựa trên đặc điểm nhân khẩu học. Từ góc độ quản trị tăng trưởng, giải pháp phù hợp có thể là sự kết hợp nhiều lựa chọn được cân nhắc theo vai trò của từng sản phẩm trong danh mục.

Từ bài toán thuế đến cơ hội hiểu lại người tiêu dùng

Thay đổi về chính sách thuế luôn có thể làm thay đổi tương quan cạnh tranh giữa các thương hiệu.

Nếu các doanh nghiệp cùng tăng giá, lợi thế có thể nghiêng về những thương hiệu có thương hiệu mạnh và năng lực phân phối tốt. Nếu nhiều doanh nghiệp cùng giảm đường, năng lực phát triển sản phẩm (R&D) và thuyết phục người tiêu dùng sẽ trở nên quan trọng hơn.

Khi cả hai xu hướng cùng diễn ra, người tiêu dùng sẽ có thêm lý do để cân nhắc giữa hương vị, sức khỏe và mức chi tiêu.

Trong bối cảnh đó, giá trị của nghiên cứu thị trường để hiểu rõ hơn về khách hàng sẽ giúp doanh nghiệp tự tin hơn nhiều trong mọi quyết định. Dữ liệu giúp doanh nghiệp xác định nhóm khách hàng cần giữ chân, nhóm có khả năng chuyển đổi sang sản phẩm mới và những thuộc tính thương hiệu cần được bảo toàn.

Mibrand - Đối tác đồng hành tăng trưởng cùng khách hàng.