Thực trạng sử dụng túi nilon: Liệu chúng ta có đang hiểu đúng về bao bì xanh?

Nhắc đến túi nilon, nhiều người thường nghĩ ngay đến ô nhiễm môi trường, rác thải nhựa và những chiến dịch kêu gọi hạn chế sử dụng. Trong khi đó, túi giấy và túi vải không dệt lại được nhiều thương hiệu lựa chọn để truyền tải thông điệp tiêu dùng xanh. Điều này khiến tôi đặt ra một câu hỏi: Liệu thay thế túi nilon bằng những chất liệu khác có thực sự tốt hơn cho môi trường, hay chúng ta đang đánh giá bao bì phần nhiều qua cách nó được truyền thông?

Túi nilon có thực sự gây hại môi trường hơn túi giấy và túi vải?

Không thể phủ nhận túi nilon có những tác động tiêu cực đến môi trường. Phần lớn túi nilon được sản xuất từ nhựa PE có nguồn gốc hóa thạch, sử dụng tài nguyên không tái tạo và khó phân hủy sinh học trong điều kiện tự nhiên. Khi không được thu gom, xử lý đúng cách, chúng có thể tồn tại lâu dài và gây ô nhiễm đất, nước. Tuy nhiên, nếu xét đến việc tiêu thụ tài nguyên, túi giấy cũng có những tác động riêng. Nguyên liệu sản xuất giấy thường đến từ gỗ, cần sử dụng nước, năng lượng và trải qua nhiều công đoạn xử lý. Dù gỗ có thể tái tạo khi được khai thác từ nguồn rừng quản lý bền vững, điều đó không đồng nghĩa với việc sản xuất túi giấy hoàn toàn không gây tác động môi trường.

Chưa kể, túi giấy thông thường dễ bị ảnh hưởng bởi độ ẩm, có thể rách khi đựng hàng nặng hoặc sử dụng không đúng cách. Trong khi đó, túi nilon có trọng lượng nhẹ, chống nước và có thể tái sử dụng nhiều lần nếu còn sạch, nguyên vẹn. Vậy nếu một chiếc túi giấy chỉ được dùng một lần, còn túi nilon được tận dụng để đựng đồ hoặc lót thùng rác, liệu túi giấy có chắc chắn thân thiện với môi trường hơn? Theo tôi, muốn đánh giá chính xác cần nhìn vào toàn bộ vòng đời sản phẩm, từ khai thác nguyên liệu, sản xuất, vận chuyển đến số lần sử dụng và cách xử lý sau khi thải bỏ.

Một ví dụ khác là túi vải không dệt, loại bao bì thường được quảng bá như giải pháp thay thế túi nilon thân thiện với môi trường. Thực tế, phần lớn túi vải không dệt thông dụng được sản xuất từ polypropylene (PP), cũng là một loại nhựa có nguồn gốc hóa thạch và không dễ phân hủy sinh học. Điểm khác biệt chủ yếu nằm ở độ bền và khả năng tái sử dụng. Theo báo cáo Single-use Plastic Bags and Their Alternatives của Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP) năm 2020, trong một số kịch bản đánh giá, túi PP không dệt cần được sử dụng khoảng 10–20 lần để đạt mức tác động đến biến đổi khí hậu tương đương túi nhựa HDPE mỏng thông thường. Con số này phụ thuộc vào trọng lượng túi, quy trình sản xuất và phương pháp đánh giá. Điều đó cho thấy một chiếc túi được gọi là tái sử dụng chưa chắc đã mang lại lợi ích môi trường nếu người tiêu dùng chỉ dùng vài lần rồi bỏ.

Truyền thông xanh đang ảnh hưởng thế nào đến nhận thức người tiêu dùng?

Trong hoạt động marketing, bao bì không chỉ có chức năng chứa đựng sản phẩm mà còn góp phần thể hiện hình ảnh thương hiệu. Một chiếc túi giấy Kraft màu nâu hoặc túi vải in thông điệp bảo vệ môi trường thường tạo cảm giác gần gũi với thiên nhiên, trong khi túi nilon lại dễ gợi liên tưởng đến rác thải nhựa. Những hình ảnh này không hoàn toàn sai, bởi ô nhiễm nhựa là vấn đề có thật. Tuy nhiên, tôi cho rằng truyền thông đôi khi khiến người tiêu dùng đánh giá mức độ thân thiện với môi trường dựa trên chất liệu và hình thức bên ngoài nhiều hơn là hiệu quả sử dụng thực tế.

Một doanh nghiệp chuyển từ túi nilon sang túi giấy có thể tạo được thiện cảm với khách hàng, nhưng nếu túi giấy chỉ được sử dụng một lần rồi bỏ, liệu sự thay đổi đó đã thực sự giảm tác động môi trường? Không thể kết luận nếu chưa có dữ liệu so sánh cụ thể. Vì vậy, thay vì chỉ truyền thông rằng bao bì của mình thân thiện với môi trường, doanh nghiệp nên giải thích rõ sản phẩm được làm từ nguyên liệu gì, có thể tái sử dụng ra sao và cần được xử lý thế nào sau khi sử dụng. Một thông điệp xanh có cơ sở sẽ thuyết phục hơn việc chỉ thay đổi chất liệu để tạo hình ảnh tích cực.

Doanh nghiệp cần cân bằng giữa môi trường và bài toán kinh tế

Cách Liên minh châu Âu quản lý bao bì nhựa cũng là một hướng tiếp cận đáng tham khảo. EU đã triển khai các biện pháp giảm tiêu thụ túi nhựa mỏng, nhưng không áp dụng một lệnh cấm chung đối với tất cả sản phẩm nhựa. Quy định (EU) 2025/40 về bao bì và chất thải bao bì còn đưa ra yêu cầu về hàm lượng nhựa tái chế sau tiêu dùng đối với những nhóm bao bì thuộc phạm vi áp dụng, theo lộ trình từ năm 2030. Trong đó, một số nhóm bao bì nhựa có mức yêu cầu tối thiểu 35%, kèm các điều kiện và ngoại lệ cụ thể. Điều đáng chú ý là chính sách không chỉ hướng đến việc giảm sử dụng nhựa mà còn khuyến khích thu gom, tái chế và giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nhựa nguyên sinh.

Ở góc độ điều hành Công ty Cổ phần Vinpack hơn 10 năm, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất bao bì, tôi cho rằng việc thay thế túi nilon bằng túi giấy hay túi vải không đơn giản là thay đổi chất liệu. Doanh nghiệp còn phải cân nhắc khả năng chịu lực, chống ẩm, chi phí sản xuất, vận chuyển và nhu cầu sử dụng của khách hàng. Trong nhiều ứng dụng bán lẻ, túi giấy có đơn giá cao hơn túi nilon mỏng, dù mức chênh lệch phụ thuộc vào kích thước, chất liệu và số lượng đặt hàng. Với những doanh nghiệp sử dụng hàng nghìn chiếc túi mỗi ngày, khoản chi phí phát sinh có thể trở thành vấn đề đáng kể.

Theo tôi, chuyển đổi sang bao bì bền vững là cần thiết, nhưng phải phù hợp với điều kiện thực tế. Một cửa hàng thực phẩm tươi sống sẽ có yêu cầu khác với cửa hàng thời trang, và không có chất liệu nào phù hợp với tất cả ngành hàng. Thay vì chỉ tập trung thay thế túi nilon, doanh nghiệp có thể bắt đầu bằng những việc thiết thực hơn như sử dụng túi đúng kích thước, giảm lượng vật liệu không cần thiết, khuyến khích khách hàng tái sử dụng và cải thiện khả năng thu gom, tái chế sau tiêu dùng.

Đã đến lúc nhìn nhận bao bì bền vững một cách thực tế hơn

Tôi không cho rằng túi nilon hoàn toàn vô hại, cũng không phủ nhận những lợi ích của túi giấy hay túi vải. Mỗi loại bao bì đều có ưu điểm, hạn chế và tác động môi trường riêng. Điều quan trọng không chỉ nằm ở chất liệu mà còn ở cách chúng ta sản xuất, sử dụng và xử lý sản phẩm sau khi dùng. Một chiếc túi có thể tái chế về mặt kỹ thuật chưa chắc được tái chế trong thực tế, cũng như một chiếc túi được thiết kế để sử dụng nhiều lần chưa chắc mang lại lợi ích nếu người tiêu dùng nhanh chóng bỏ đi.

Với người làm marketing, tôi nghĩ đã đến lúc chúng ta nên thay đổi cách truyền thông về bao bì xanh. Thay vì chỉ tập trung vào việc sản phẩm được làm từ giấy, vải hay nhựa, thương hiệu cần giúp khách hàng hiểu cách sử dụng bao bì có trách nhiệm và hạn chế tiêu thụ không cần thiết. Bảo vệ môi trường không nhất thiết phải bắt đầu bằng việc loại bỏ hoàn toàn một loại vật liệu, mà có thể bắt đầu từ việc sử dụng tài nguyên hợp lý hơn.

Theo bạn, một chiếc túi nilon được sử dụng nhiều lần có thực sự kém thân thiện với môi trường hơn một chiếc túi giấy chỉ dùng một lần? Và doanh nghiệp nên ưu tiên thay đổi chất liệu bao bì hay thay đổi thói quen sử dụng của người tiêu dùng?

Nguồn tham khảo: UNEP – Single-use Plastic Bags and Their Alternatives (2020) (Văn bản chính sách tham khảo: Chỉ thị (EU) 2015/720 và Quy định (EU) 2025/40 về bao bì và chất thải bao bì.)