Quyển sách tôi yêu: Liệu trí thông minh cảm xúc có luyện tập được không?
Bạn đã bao giờ nổi giận chỉ vì một chuyện rất nhỏ? Hoặc có lúc trong lòng chất chứa bao cảm xúc nhưng lại chẳng thể diễn đạt thành lời? Hay rơi vào vòng xoáy buồn bã mà không biết cách thoát ra? Tệ hơn nữa, đôi khi chỉ vì thiếu sự thấu cảm mà bạn lỡ làm tổn thương người khác mà không hề hay biết. Mình đã từng trải qua tất cả những điều ấy.
Nhưng rồi, từ khi biết đến những phương pháp thiền được đề cập trong “Search Inside Yourself” của Chade-Meng Tan thì mọi thứ dần thay đổi. Mình học cách quan sát cảm xúc thay vì để chúng cuốn đi. Mình trở nên bình tĩnh hơn, thấu cảm hơn, và quan trọng nhất là có thể kết nối với gia đình, bạn bè và những người xung quanh sâu sắc hơn.
Nếu bạn cũng đang vật lộn với cảm xúc như mình từng trải qua, cuốn sách này có thể sẽ là bước ngoặt để bạn tìm thấy sự bình an bên trong và xây dựng được những mối quan hệ tốt đẹp hơn.
Trí thông minh cảm xúc là gì?
Theo Peter Salovey và John D.Mayer, trí thông minh cảm xúc là khả năng theo dõi cảm giác và cảm xúc của mình cũng như người khác, phân biệt chúng, và sử dụng thông tin này để dẫn dắt tư duy và hành động của mình.
Trong đó, có thể chia trí thông minh thành 2 phần gồm:
- Trí thông minh nội tâm cá nhân: gồm khả năng am hiểu, kiểm soát cảm xúc và tạo động lực cho bản thân.
- Trí thông minh tương tác cá nhân: gồm các kỹ năng xã hội và khả năng cảm thông.
Tại sao trí thông minh cảm xúc lại quan trọng?
- Giúp bạn sống hạnh phúc hơn: Vì khi bạn am hiểu và có thể kiểm soát cảm xúc của mình thì bạn sẽ cảm thấy an vui với cuộc sống. Những niềm vui trở nên sâu sắc hơn, còn nỗi buồn thì bớt nặng nề hơn rất nhiều.
- Giao tiếp tốt hơn: Người có trí tuệ cảm xúc cao không chỉ dễ dàng bộc lộ cảm xúc của mình mà còn thấu hiểu được cảm xúc của người khác. Nhờ đó, việc giao tiếp trở nên chân thành, rõ ràng và ít xung đột hơn.
- Lãnh đạo tốt hơn: Sự đồng cảm là một trong những yếu tố quan trọng của người lãnh đạo. Khi bạn có khả năng đặt mình vào vị trí người khác, bạn sẽ biết cách tạo động lực, xây dựng niềm tin và khuyến khích tinh thần hợp tác từ những người xung quanh.
Làm sao để rèn luyện được trí thông minh cảm xúc?
Trí thông minh cảm xúc = Nội tâm + Tương tác ← Sự chú ý ← Thiền.
Cơ sở khoa học của việc rèn luyện trí tuệ cảm xúc nằm ở một đặc tính quan trọng là “tính dẻo của não”. Nói một cách đơn giản, những gì ta nghĩ và làm mỗi ngày đều có thể thay đổi cấu trúc và chức năng của não. Một trong những câu chuyện minh chứng cho điều này là về những người tài xế ở London có hồi hải mã, vốn dùng để định hướng không gian, phát triển mạnh hơn so với những người bình thường. Tài xế chạy càng lâu thì có hồi hải mã càng linh hoạt và phát triển.
Để có thể rèn luyện trí thông minh cảm xúc thì bước đầu tiên chính là tăng cường sự chú ý. Khi có sự chú ý, ta có khả năng quan sát bản thân khách quan hơn, giúp ta không bị đồng hóa với cảm xúc, từ đó tạo nên sự am hiểu và kiểm soát cảm xúc của mình tốt hơn. Bên cạnh đó, sự chú ý cho phép chúng ta nhìn sâu vào một khoảnh khắc đến mức đóng băng thời gian, để cho ta cơ hội tự do lựa chọn cách phản ứng trong các tình huống cảm xúc bất kì. Như Viktor Frankl, tác giả của “Đi tìm lẽ sống”, từng nói: “Giữa kích thích và phản ứng, có một khoảng cách đó là sức mạnh và sự tự do của chúng ta trong việc chọn phản ứng của mình”. Và chính sự chú ý sẽ cho ta vượt qua những kích thích và lựa chọn những phản ứng tối ưu nhất.
Phương pháp hiệu quả nhất để rèn luyện sự chú ý được đề cập trong sách chính là thiền chánh niệm. Đây không phải lần đầu tiên mình biết đến khái niệm này, nhưng “Search Inside Yourself” là cuốn sách đầu tiên đem đến cho mình những dẫn chứng khoa học rõ ràng về lợi ích của thiền và mối liên hệ trực tiếp của nó với việc phát triển trí thông minh cảm xúc. Bên cạnh đó, sách còn mang đến những bài tập cụ thể có thể áp dụng ngay để cải thiện sự chú ý cũng như trí thông minh cảm xúc của bạn.
Mình ứng dụng quyển sách này như thế nào?
Thật sự mình không quá giỏi trong việc thiền tập, nhưng mình có luyện tập và thấy hiệu quả nên muốn chia sẻ với mọi người. Đối với mình, thiền chỉ đơn giản là đưa sự chú ý của mình về hiện tại. Cách dễ nhất để luyện tập là thiền hít thở, tức là dồn toàn bộ sự chú ý của mình vào hơi thở. Mình chú tâm vào từng nhịp hít vào thở ra. Thiền có thể bắt đầu rất ngắn chỉ cần 2 phút mỗi ngày đã có thể tạo nên sự khác biệt.
Ngoài ra, sách còn gợi ý một kỹ thuật rất thú vị là thiền trong giao tiếp. Nghĩa là khi trò chuyện, bạn dồn toàn bộ sự chú ý vào đối phương, phải tập trung lắng nghe thật sự, sau đó đặt câu hỏi để làm rõ và xác nhận xem mình có hiểu đúng cảm xúc hay nhu cầu của họ hay chưa. Đây cũng chính là phương pháp được đề cập trong những cuốn sách nổi tiếng về giao tiếp khác như Giao tiếp bất bạo động hay Đừng bao giờ chia đôi lợi ích.
Với ai mới bắt đầu, bạn có thể chọn một cách đơn giản và phổ biến hơn là viết lại những cảm xúc và suy nghĩ của mình ra giấy. Chỉ riêng việc viết ra và đọc lại cũng giúp bạn hiểu bản thân sâu hơn và dần rèn luyện trí tuệ cảm xúc của mình.
Nhược điểm của quyển sách?
Mặc dù “Search Inside Yourself” mang đến nhiều bài tập thực tế và có thể áp dụng ngay, nhưng nội dung có phần dàn trải, hơi khó để có thể nắm bắt ý chính đặc biệt là những người lần đầu biết tới thiền tập. Chính bản thân mình đã phải đọc đến lần thứ 2 mới cảm nhận hết được giá trị của quyển sách. Vì vậy, gợi ý của mình là bạn có thể thử thực hành thiền trước để tạo sự hứng thú ban đầu. Khi đã thật sự muốn đào sâu và cải thiện trí tuệ cảm xúc thì việc đọc cuốn sách này sẽ trở nên dễ tiếp nhận và bổ ích hơn nhiều.
Một vài nguồn tham khảo cùng chủ đề
Một vài quyển sách khác cùng chủ đề mà mình thấy rất hay nhưng mang thiên hướng tôn giáo hơn đó là “Phép lạ của sự tỉnh thức” và “Đường xưa mây trắng” của Thiền sư Thích Nhất Hạnh.
Hoặc bạn có thể nghiên cứu thêm chủ đề này bằng việc nghe podcast của thầy Minh Niệm, mình nghĩ rằng đó cũng là một cách gần gũi và trực quan để bạn luyện tập thiền.
Tóm lại
“Search Inside Yourself” là một cuốn sách hay khi kết hợp được giữa việc thiền tập và trí thông minh cảm xúc. Sách đưa ra nhiều nghiên cứu khoa học mang tính hiện đại để chứng minh cho lập luận của tác giả. Bên cạnh đó, sách cũng giới thiệu rất nhiều bài tập thực tế có thể áp dụng ngay, vốn nằm trong khóa học cùng tên sách ở Google. Cá nhân mình đọc sách và đã ứng dụng được nhiều nên muốn giới thiệu cho mọi người về chủ đề này. Mọi người có gì muốn thảo luận thì mình luôn sẵn sàng nhé.