Nhân viên đã sẵn sàng dùng AI, doanh nghiệp đã sẵn sàng đổi cách làm việc?
Chiến lược Chuyển đổi số quốc gia giai đoạn 2026 đến 2030 đặt mục tiêu đào tạo kỹ năng số cơ bản cho ít nhất 10 triệu lao động và kỳ vọng hơn 40% doanh nghiệp nhỏ và vừa ứng dụng tác nhân AI hoặc các giải pháp AI dùng chung. Bên cạnh việc nâng cao kỹ năng, một câu hỏi khác đặt ra cho doanh nghiệp là cách tổ chức công việc sẽ thay đổi thế nào khi AI ngày càng tham gia sâu vào hoạt động hằng ngày.
Khi nhân viên tiến nhanh hơn tổ chức
Theo Báo cáo Chỉ số Xu hướng Công việc 2026 của Microsoft, 39% lao động tri thức Việt Nam thuộc nhóm nhân sự tiên phong về AI, cao hơn mức 16% toàn cầu. Tuy nhiên, việc người lao động chủ động sử dụng công cụ chưa đồng nghĩa doanh nghiệp đã sẵn sàng chuyển đổi cách vận hành. Khảo sát của Navigos Group cho thấy 48,8% doanh nghiệp được khảo sát chưa đào tạo kỹ năng AI cho nhân viên. Ở cấp độ toàn cầu, Deloitte ghi nhận chỉ 16% tổ chức đã thiết kế đầy đủ vai trò, quy trình và mô hình vận hành để đưa AI vào công việc. Khoảng trống vì thế không còn chỉ là kỹ năng sử dụng AI, mà là cách doanh nghiệp thiết kế lại công việc để con người và AI cùng tạo ra giá trị.
Thiết kế lại công việc thay vì chỉ bổ sung công cụ
Theo ông Thiều Thiên Định, Giám đốc Bộ phận Giải pháp Doanh nghiệp Tích hợp, ABeam Consulting Việt Nam, doanh nghiệp cần bắt đầu từ công việc, thay vì công cụ AI. “Doanh nghiệp cần xác định AI đảm nhận phần việc nào, con người kiểm tra và ra quyết định ở đâu, và ai chịu trách nhiệm cuối cùng.”
Điều này đòi hỏi doanh nghiệp xem xét lại toàn bộ quy trình thay vì chỉ tìm những nhiệm vụ có thể tự động hóa. Khi AI xử lý một phần công việc, các bước kiểm tra, phê duyệt và sử dụng kết quả cũng cần được đánh giá lại. Nếu những công đoạn còn lại không thay đổi, thời gian tiết kiệm được ở một khâu có thể không tạo ra cải thiện tương ứng cho toàn bộ hoạt động.
Doanh nghiệp cũng cần phân biệt giữa việc sử dụng AI và việc tạo ra giá trị từ AI. Bà Uyển Nguyễn, Phó Giám đốc điều hành, Ruder Finn Era Việt Nam, nhận định: “Việc nhân viên sử dụng AI ngày càng phổ biến không đồng nghĩa doanh nghiệp đã tạo ra giá trị từ AI. Điều quan trọng là xác định những ứng dụng nào thực sự cải thiện kết quả kinh doanh, sau đó mới chuẩn hóa và nhân rộng chúng trong tổ chức.”
Theo đó, hiệu quả không nên chỉ được đánh giá bằng số lượng nhân viên sử dụng AI hoặc thời gian tiết kiệm được. Doanh nghiệp cần xem xét chất lượng đầu ra, mức độ giảm thiểu sai sót và tác động của thay đổi đối với kết quả kinh doanh trước khi quyết định mở rộng ứng dụng. Nghiên cứu của IBM Institute for Business Value cũng chỉ ra việc ứng dụng AI đúng cách có thể gắn với mức tăng 35% về năng suất và 20% - 30% hiệu quả vận hành.
Bài toán nhân sự vượt ra ngoài đào tạo kỹ năng
Khi AI tham gia vào một phần nhiệm vụ, chức danh công việc có thể vẫn được giữ nguyên nhưng yêu cầu về năng lực và trách nhiệm sẽ thay đổi. Điển hình trong quản trị nhân sự, vai trò của HR đang chuyển dịch từ "trực tiếp trả lời từng yêu cầu lặp lại" sang "thiết kế hành trình, kiểm soát chất lượng và hỗ trợ quyết định chiến lược". Lãnh đạo nhân sự vì thế cần xác định công việc nào đang biến đổi, kỹ năng nào cần được bổ sung và cách bố trí nhân lực phù hợp với mô hình vận hành mới.
Khi con người và AI cùng phối hợp trong một quy trình, doanh nghiệp cần kết nối chặt chẽ dữ liệu về vai trò, kỹ năng và kế hoạch nhân sự. Một bức tranh thống nhất sẽ giúp tổ chức nhận diện rõ năng lực hiện có, xác định chính xác các khoảng trống kỹ năng, từ đó đưa ra quyết định phù hợp về việc đào tạo lại, điều chuyển hay tuyển dụng mới.
Để thực hiện điều đó, dữ liệu về nhân sự cần được kết nối với nhu cầu thực tế của các bộ phận và định hướng vận hành của doanh nghiệp. Việc phân rõ thẩm quyền chính là chiếc chìa khóa giúp doanh nghiệp xác định điểm dừng của AI và điểm bắt đầu cho vai trò quyết định của con người.
Thách thức tiếp theo vì thế không chỉ là giúp nhiều người biết sử dụng AI hơn. Đó còn là khả năng thiết kế công việc, kết nối dữ liệu và tổ chức lại cách con người phối hợp với công nghệ. Khi những thay đổi này được triển khai đồng bộ, năng lực ứng dụng AI ở cấp cá nhân mới có cơ hội chuyển hóa thành giá trị bền vững cho toàn doanh nghiệp.