Ngoài AI, Dữ liệu và Tài chính: Người trẻ cần kỹ năng gì để trụ vững?

Với những bạn trẻ theo đuổi các ngành AI, dữ liệu và tài chính, năng lực thích ứng với công việc tương lai không nằm ở việc chạy đua theo những ngành “hot”, mà nằm ở năng lực học hỏi và tư duy phán đoán để ra các quyết định phù hợp trước những làn sóng thay đổi của công nghệ.

Tác giả: Jessie Li, Giám đốc khu vực Đông Á và Đông Nam Á, Hiệp hội Định phí Bảo hiểm Hoa Kỳ (SOA)

và Huy Trần, Chuyên gia Định phí Bảo hiểm được chỉ định tại Techcom Life, Thành viên chính thức của Hiệp hội Định phí Bảo hiểm Hoa Kỳ (FSA)

Tại Việt Nam, kỳ thi tốt nghiệp THPT không chỉ là một kỳ thi, mà còn là bước ngoặt quan trọng khi nhiều gia đình đặt kỳ vọng vào một ngành học có thể mang lại sự nghiệp ổn định.Thế nhưng, lựa chọn ấy đang trở nên khó khăn hơn khi AI nhanh chóng thay đổi thị trường lao động. Những ngành như dữ liệu, tài chính hay công nghệ ngày càng hấp dẫn, nhưng chính công nghệ cũng đang định hình lại các lĩnh vực này.

Năm 2026, hơn 1,2 triệu học sinh Việt Nam bước vào kỳ thi tốt nghiệp THPT, đồng nghĩa với hàng triệu gia đình đang đứng trước quyết định chọn ngành. Mong muốn tìm kiếm một ngành học "không bị AI thay thế" là điều dễ hiểu, nhưng cũng có thể khiến chúng ta đặt sai câu hỏi. Trong kỷ nguyên AI, điều quan trọng không còn là "Ngành nào đang hot?", mà là "Ngành học nào sẽ giúp người trẻ tiếp tục học hỏi, rèn luyện tư duy phán đoán và thích ứng với những thay đổi của công việc?"

Những băn khoăn này cũng phản ánh xu hướng của thị trường lao động toàn cầu. Theo báo cáo Future of Jobs 2025 của World Economic Forum, giai đoạn 2025 - 2030 sẽ ngày càng phức tạp cho cả doanh nghiệp và người lao động dưới áp lực từ AI, kinh tế và địa chính trị. OECD Skills Outlook 2025 nhấn mạnh các kỹ năng cốt lõi như tư duy, khả năng thích ứng và giải quyết vấn đề sẽ ngày càng quan trọng trong nhiều lĩnh vực. AI đã vượt ranh giới tự động hóa để hỗ trợ phân tích dữ liệu; vai trò của con người là biết đặt câu hỏi đúng, kiểm định giả định, giải thích rủi ro và chịu trách nhiệm khi quyết định đó tác động đến xã hội. Thay vì chỉ quan tâm "ngành nào đang hot", học sinh và phụ huynh nên cân nhắc ba câu hỏi:

• Ngành nghề này giúp giải quyết vấn đề thực tế nào cho xã hội?

• Ngành học này xây dựng những năng lực cốt lõi nào nằm ngoài các công cụ và phần mềm?

• Ngành học này có mang lại một lộ trình phát triển dài hạn và bài bản hay không?

Khoa học Định phí Bảo hiểm là một ví dụ điển hình để nhìn nhận những câu hỏi này.

Ngành nghề này giúp giải quyết vấn đề gì?

Khoa học Định phí Bảo hiểm giúp các tổ chức và xã hội đưa ra quyết định trước những rủi ro và bất định trong tương lai. Từ bảo hiểm, hưu trí, y tế đến tài chính, ngành này giải quyết những bài toán dài hạn như bảo vệ tài chính cho các gia đình, chuẩn bị cho dân số già hay ứng phó với chi phí y tế ngày càng tăng. Đây đều là những vấn đề gắn với các cam kết dài hạn mà xã hội và doanh nghiệp sẽ luôn phải chuẩn bị. Giá trị của một ngành nghề không chỉ nằm ở cơ hội việc làm hôm nay, mà còn ở khả năng đưa người trẻ đến với những bài toán mà xã hội và doanh nghiệp sẽ tiếp tục đối mặt trong nhiều thập kỷ tới.

Ông Huy Trần, Chuyên gia Định phí Bảo hiểm được chỉ định tại Techcom Life, cho biết: "Việt Nam có nhiều bạn trẻ giỏi toán, nhưng không ít học sinh và phụ huynh vẫn cho rằng khoa học định phí chỉ xoay quanh toán học hay bảo hiểm. Thực tế, ngành này rộng mở hơn nhiều. Đây là lĩnh vực giúp người học phát triển chuyên môn, tư duy phán đoán và khả năng đánh giá rủi ro để hỗ trợ các quyết định dài hạn trong tài chính, y tế, hưu trí và kinh doanh. Trong kỷ nguyên AI, những năng lực như tư duy logic và lập luận từ các nguyên lý cốt lõi càng trở nên giá trị.”

Ngành nghề này giúp xây dựng năng lực gì ngoài công cụ và phần mềm?

Trong khoa học định phí bảo hiểm, dữ liệu và mô hình chỉ là điểm khởi đầu. Khi AI ngày càng giỏi phân tích, giá trị của chuyên gia nằm ở khả năng kiểm định giả định, đánh giá rủi ro, lý giải sự bất định và đưa ra những quyết định có trách nhiệm. Đó không chỉ là năng lực tính toán mà còn đòi hỏi tư duy phán đoán, kỹ năng giao tiếp, đạo đức nghề nghiệp và khả năng cân nhắc tác động của các quyết định đối với doanh nghiệp và xã hội.

Liệu ngành nghề đó có tạo ra một lộ trình phát triển dài hạn?

Đại học là nền tảng khởi đầu, nhưng với nhiều ngành nghề, quá trình phát triển còn tiếp tục thông qua các chứng chỉ nghề nghiệp, đào tạo liên tục và cộng đồng chuyên môn toàn cầu. Khoa học Định phí Bảo hiểm là một trong những lĩnh vực như vậy, nơi các chứng chỉ quốc tế giúp người học chuẩn hóa năng lực và cập nhật các chuẩn mực nghề nghiệp. Đồng hành với quá trình này, những tổ chức nghề nghiệp toàn cầu như Hiệp hội Định phí Bảo hiểm Hoa Kỳ (SOA) góp phần thúc đẩy giáo dục, nghiên cứu và phát triển chuyên môn.

Bà Jessie Li, Giám đốc Khu vực Đông và Đông Nam Á của Hiệp hội Định phí Bảo hiểm Hoa Kỳ (SOA), nhận định: “Trong kỷ nguyên dữ liệu, việc đào tạo nhân lực định phí không chỉ dừng ở kiến thức chuyên môn, mà còn phải rèn luyện tư duy phán đoán, khả năng truyền đạt rủi ro rõ ràng và tuân thủ các chuẩn mực nghề nghiệp trong quá trình ra quyết định. AI không làm giảm giá trị của chuyên môn, mà đặt ra yêu cầu cao hơn đối với chuyên môn.”

Trước những thay đổi nhanh chóng của kỷ nguyên AI, lựa chọn nghề nghiệp không chỉ là chọn một ngành học cho hiện tại, mà là chọn một nền tảng để học hỏi, thích ứng và phát triển trong suốt sự nghiệp. Bên cạnh triển vọng thu nhập hay xu hướng thị trường, học sinh và phụ huynh cần cân nhắc liệu ngành học đó có giúp người trẻ duy trì năng lực thích ứng, giải quyết những vấn đề dài hạn của xã hội và không ngừng phát triển trước những thay đổi của công nghệ hay không.