Năm Thứ Ba, Tôi Không Còn Chắc Mình Đang Đi Đúng
Gần như founder nào cũng từng có một khoảnh khắc muốn bỏ cuộc — sau một cuộc gặp nhà đầu tư tệ, một khách hàng lớn rời đi, một tuần làm việc quá sức. Cảm giác đó thường qua đi sau vài ngày, sau một tin tốt hoặc một đêm ngủ ngon. Nhưng có một thứ khác hẳn, và gần như không ai viết về nó: cái cảm giác mơ hồ, kéo dài, xuất hiện đâu đó giữa năm thứ hai và năm thứ tư, khi bạn không nghĩ "mình muốn dừng lại ngay bây giờ" mà nghĩ "mình không còn chắc con đường này có dẫn tới đâu nữa".
Ở Canavi.com, tôi rơi đúng vào chỗ đó. Chúng tôi trì hoãn ra sản phẩm mới hơn một năm. Không có cú sốc nào cả — chỉ là một giai đoạn dài mà mọi nỗ lực đều không tạo ra tiến triển rõ ràng, và tôi bắt đầu nghi ngờ hướng sản phẩm mình đang theo đuổi.
Điều tôi làm khác đi lúc đó là minh bạch hoàn toàn với ESP Capital, nhà đầu tư dẫn đầu của công ty: cập nhật hằng tuần, kể cả tuần không có gì để khoe, thay vì cố trông "vẫn ổn". Kết quả nằm ngoài dự đoán của tôi. ESP cử chị Lê Hoàng Uyên Vy, người điều hành quỹ, xuống ngồi cùng chúng tôi làm lại sản phẩm và tuyển dụng suốt 1,5 tháng. Rồi chính lead investor đó ủng hộ một quyết định mà tôi không dám tự đề xuất: đập bỏ toàn bộ sản phẩm hiện tại, làm lại từ đầu, mất 5-6 tháng — bất chấp các nhà đầu tư khác trong vòng phản đối vì cho rằng đó là canh bạc quá rủi ro giữa lúc công ty đang chững.
Quyết định đó dẫn tới giai đoạn tăng trưởng đột phá sau này. Nhưng bài học tôi giữ lại không phải là "hãy làm lại từ đầu". Nó là thế này: khủng hoảng niềm tin không đồng nghĩa với việc bạn đang đi sai hướng. Đôi khi nó chỉ là tín hiệu cho thấy cách thực thi hiện tại đã tới giới hạn — thứ cần đổi là cách đi, không phải đích đến. Và tôi đã không thể tự nhìn ra sự khác biệt đó khi đang đứng giữa tâm bão.
Vài năm sau, ngồi ở vị trí BOD Member của Vua Cua, tôi gặp lại đúng hiện tượng đó từ phía bên kia bàn. Founder Đoàn Thị Anh Thư có giai đoạn nghĩ tới việc bán công ty để thoát khỏi gánh nặng nợ nần. Tôi không phân tích mô hình kinh doanh, không mở bảng tài chính. Tôi chỉ hỏi đúng một câu: "Bán xong thì làm gì?"
Chị không trả lời được ngay. Và chính sự im lặng đó lộ ra vấn đề thật: mô hình kinh doanh không xấu, thứ đang hỏng là phương hướng và sự kiệt sức tích lũy qua thời gian dài. Nhận ra khác biệt đó đổi hoàn toàn hướng đi tiếp theo — thay vì bán công ty trong tâm thế chạy trốn, Vua Cua tái cấu trúc từ tự vận hành sang nhượng quyền, mở 42 cửa hàng "Vua Bánh Canh" trong 4 tháng và ký được hợp đồng xuất khẩu triệu đô sang Mỹ.
Điều tôi rút ra sau cả hai lần: thứ founder tưởng là khủng hoảng về "công ty có đáng tiếp tục hay không" rất thường là khủng hoảng về "bản thân mình có đang kiệt sức hay không". Hai vấn đề đó đòi hỏi cách xử lý hoàn toàn khác nhau, và người đang ở trong cuộc gần như không bao giờ tự phân biệt được. Thứ cần không phải là lời động viên, mà là một người bên ngoài chịu đặt đúng câu hỏi khó.
Nếu bạn đang ở đúng khúc đó, tôi có viết chi tiết hơn về cách phân biệt "cần kiên trì" với "cần đổi hướng thật sự" ở đây: https://ebook.beginguru.com/blog/khung-hoang-niem-tin-giua-chang-duong-startup/