Khi Đồng Sáng Lập Là Người Nhà Hay Bạn Thân: Đừng Bỏ Qua Giấy Tờ
"Anh em bạn bè lâu năm rồi, cần gì hợp đồng cho mất tự nhiên". Đây là câu tôi nghe nhiều nhất từ những cặp đồng sáng lập vốn là người thân hoặc bạn thân trước khi cùng khởi nghiệp. Tâm lý này dễ hiểu, nhưng cũng chính là gốc của một số mâu thuẫn nghiêm trọng nhất tôi từng chứng kiến, kể cả trong công ty của chính tôi.
Tôi kể về Canavi, nền tảng tuyển dụng ứng dụng AI mà tôi cùng 4 người khác xây dựng. Ở giai đoạn đầu, tôi chia cổ phần bằng miệng với 2 co-founder kỹ thuật. Không văn bản, không vesting. Lý do rất phổ biến: cả đội tin nhau tuyệt đối, và giấy tờ nghe có vẻ thừa thãi giữa những người đang cùng xây công ty từ số 0. Sau khoảng một năm, cả hai rời công ty và giữ nguyên toàn bộ cổ phần đã được hứa, dù thời gian đóng góp thực tế chỉ là một phần nhỏ trong hành trình của công ty.
Hậu quả là chúng tôi phải đàm phán mua lại số cổ phần đó với giá gấp 3 lần số vốn ban đầu họ đã góp, mất 2 tháng đàm phán căng thẳng, và roadmap sản phẩm trễ 4 tháng vì cả đội phải lo xử lý tranh chấp thay vì làm sản phẩm. Tôi đúc kết lại rất ngắn: nếu có điều khoản vesting thì tôi đã ngăn được điều này.
Nhìn lại, tôi thấy có 3 rủi ro đặc thù khi đồng sáng lập là người thân hay bạn bè. Một là ngại ký thỏa thuận vì sợ bị hiểu là thiếu tin tưởng. Hai là ngại phản hồi thẳng thắn về hiệu suất, vì sợ ảnh hưởng tình cảm. Ba là để mâu thuẫn công việc lan sang quan hệ cá nhân, khiến một bất đồng về tiến độ thành chuyện "anh em hỏng". Cả ba đều xuất phát từ cùng một nghịch lý: càng tin nhau, ta càng thấy không cần rõ ràng, trong khi chính lúc đó mới cần rõ ràng nhất.
Tôi không khuyên tránh khởi nghiệp cùng người thân hay bạn bè. Tôi chỉ khuyên đừng dùng sự thân thiết làm lý do để bỏ qua những thỏa thuận mà cặp đồng sáng lập nào cũng nên có: chia cổ phần bằng văn bản, có vesting, và quy định trước chuyện gì xảy ra khi một người rời đi. Văn bản không phải dấu hiệu của sự nghi ngờ, nó là cách bảo vệ cả công ty lẫn mối quan hệ khi hoàn cảnh của một người thay đổi.
Bài viết gốc và một số case study thực tế mình có phân tích chi tiết hơn tại đây: https://ebook.beginguru.com/blog/dong-sang-lap-la-nguoi-nha-ban-be-rui-ro-gi/