HR Talks: Khi quyền lực không còn là công cụ quản trị con người
Trong nhiều thập kỷ, quyền lực là công cụ mặc định để vận hành một tổ chức. Nhưng khi mô hình làm việc linh hoạt trở thành chuẩn mực, cơ chế kiểm soát truyền thống bắt đầu bộc lộ giới hạn.
Series HR Talks ghi lại cuộc trao đổi giữa chị Trần Thị Thu Thắm, Head of Human Resources tại Triumph International Vietnam, cùng anh Võ Đình Sang, BOD của Tây Nam Steel, với học viên PSO MBA xoay quanh sự dịch chuyển này.
2 diễn giả khách mời trong series HR Talks (Nguồn: Viện PSO).
Điều gì khiến quyền lực không còn đủ để vận hành một tổ chức như trước đây?
Chị Thắm: Trước đây, việc quản lý dựa trên thẩm quyền là đủ: giao việc, đưa ra kỳ vọng, ghi nhận đúng lúc là đủ để nhân viên tuân theo. Nhưng hiện nay, người lao động không chỉ cần được chỉ đạo mà còn cần cảm thấy công việc tạo ra giá trị cho bản thân và giá trị của tổ chức phải tương thích với giá trị cá nhân của họ. Khi mô hình làm việc linh hoạt trở nên phổ biến, tôi không còn có thể quản lý nhân viên bằng cách kiểm soát thời gian hay sự hiện diện của họ nữa, mà phải đảm bảo họ có đủ động lực để tạo ra kết quả.
Ranh giới giữa quản lý và lãnh đạo cũng nằm ở chính điểm này. Quản lý là khi tôi đảm nhận vai trò kết nối về giao tiếp, triển khai chiến lược thành những hành động cụ thể, hướng dẫn và đảm bảo đội ngũ đạt được kết quả mà tổ chức yêu cầu.
Còn lãnh đạo đi xa hơn một bước: tôi không chỉ đưa ra định hướng để mọi người đi theo, mà còn phải truyền cảm hứng để họ thực sự hiểu và tin vào định hướng đó – dẫn dắt bằng cảm hứng và niềm tin, không phải bằng quyền lực hay chức danh. Đó là lý do niềm tin và sự thấu cảm dần thay thế quyền lực như một công cụ quản trị.
Thấu cảm ở đây không đơn thuần là thông cảm cho hoàn cảnh của một người, mà là khả năng cảm nhận được cảm xúc của họ, đặt mình vào đúng vị trí của họ để cùng đồng hành, thay vì chỉ đứng từ bên ngoài để thấu hiểu.
Trong ngành sản xuất, sự dịch chuyển này thể hiện như thế nào?
Anh Sang: Ngành sản xuất công nghiệp đòi hỏi sự chính xác và việc vận hành một hệ thống rất khắt khe, vì lực lượng lao động của chúng tôi trải dài từ kỹ sư, thạc sĩ đến anh chị công nhân trực tiếp sản xuất. Sự đa dạng đó buộc người lãnh đạo phải điều chỉnh phong cách lãnh đạo của mình cho phù hợp với từng nhóm, thay vì áp dụng một mô hình quản lý duy nhất mang tính mệnh lệnh cho tất cả.
Chị có thể giới thiệu bức tranh tổng quan về các phong cách lãnh đạo, trong đó phong cách nào thể hiện sự thấu cảm rõ nhất?
Chị Thắm: Có thể kể đến tám phong cách lãnh đạo phổ biến trong tổ chức.
Phong cách độc đoán (autocratic) là khi người lãnh đạo tự ra quyết định mà không cần trao đổi, phù hợp với những tình huống khủng hoảng cần phản ứng nhanh.
Phong cách phụng sự (servant) đặt vai trò của người lãnh đạo là loại bỏ khó khăn, hỗ trợ và tạo môi trường tích cực cho đội ngũ phát triển.
Phong cách giao dịch (transactional) tập trung vào quy tắc và kết quả công việc hằng ngày, thưởng cho hiệu suất tốt.
Phong cách chuyển đổi (transformational) truyền cảm hứng để đội ngũ vượt qua kỳ vọng thông thường, thông qua một tầm nhìn chung.
Phong cách dân chủ (democratic) mời đội ngũ cùng tham gia vào việc ra quyết định.
Phong cách trao quyền tối đa (laissez-faire) để đội ngũ tự chủ, chỉ hướng dẫn khi thật sự cần thiết.
Phong cách lôi cuốn (charismatic) dẫn dắt bằng sức hút cá nhân và khả năng kết nối cảm xúc.
Phong cách linh hoạt theo tình huống (situational) là khi người lãnh đạo điều chỉnh cách tiếp cận tùy theo nhu cầu của đội ngũ hoặc công việc.
Nếu nhìn bề ngoài, phong cách phụng sự là phong cách thể hiện thấu cảm rõ nhất, còn phong cách độc đoán thường bị xem là ít thấu cảm nhất. Nhưng thực tế phức tạp hơn vậy, một người lãnh đạo hiệu quả cần biết kết hợp nhiều phong cách khác nhau tùy tình huống.
Trong một cuộc khủng hoảng, tôi không thể ngồi lấy ý kiến của tất cả mọi người, mà phải ra quyết định ngay. Nhưng trong những tình huống cần cả tổ chức cùng hiểu và đồng hành với một sự thay đổi, tôi cần mời gọi sự tham gia nhiều hơn. Không phải cứ ít lắng nghe ý kiến là ít thấu cảm, điều đó phụ thuộc vào tình huống, con người và kinh nghiệm của người lãnh đạo.
Chị Thắm chia sẻ cùng học viên PSO MBA về 8 phong cách lãnh đạo thường gặp (Nguồn: Viện PSO).
Một tình huống thực tế nơi nguyên tắc và sự thấu cảm trở nên khó phân định?
Anh Sang: Có một tình huống nhỏ nhưng lặp lại nhiều lần mà tôi cho rằng bất kỳ người lãnh đạo nào cũng sẽ phải đối mặt: mỗi khi cộng đồng gặp thiên tai hay sự cố, luôn có một bộ phận nhân viên sẵn sàng đề nghị nghỉ phép, kể cả khi đã hết ngày phép, để tham gia hỗ trợ. Điều này đặt người quản lý vào một tình huống khó xử, khi đơn nghỉ phép đó rơi vào đúng thời điểm nhân viên còn báo cáo công việc cần hoàn thành theo deadline.
Ở đây luôn tồn tại hai luồng quan điểm song song: một bên cho rằng có thể linh hoạt sắp xếp mà không ảnh hưởng đến tiến độ chung, bên còn lại cho rằng nguyên tắc vận hành cần được giữ vững vì mỗi công việc đều có deadline riêng, không thể tùy nghi.
Đây không phải là một tình huống cá biệt, mà là một dạng xung đột lặp lại có tính hệ thống. Với tôi, đó vẫn là một câu hỏi mở – mỗi người lãnh đạo buộc phải tự cân nhắc theo từng bối cảnh cụ thể, chứ không tồn tại một câu trả lời đúng tuyệt đối cho mọi trường hợp.
Anh Võ Đình Sang, BOD của Tây Nam Steel, chia sẻ cùng học viên PSO MBA (Nguồn: Viện PSO).
Thông điệp về thấu cảm trong lãnh đạo mà anh chị muốn gửi gắm đến học viên PSO MBA?
Chị Thắm: Sau một khoảng thời gian không còn là lãnh đạo của một nhân viên nữa, điều nhân viên đó nhớ nhất về tôi không phải là KPI năm đó đạt được bao nhiêu, hay họ được tăng lương ra sao. Điều họ nhớ là tôi đã cho họ những phản hồi gì, đã dẫn dắt họ như thế nào để trở thành con người của ngày hôm nay. Đó là điều một người lãnh đạo cần quan tâm.
Anh Sang: Trong một lực lượng lao động trải dài từ kỹ sư đến công nhân trực tiếp sản xuất như ở chỗ tôi, không có một công thức lãnh đạo nào đúng cho tất cả. Điều duy nhất đúng, là phải liên tục thay đổi cách tiếp cận cho phù hợp với từng người.
Cảm ơn những chia sẻ của chị Trần Thị Thu Thắm và anh Võ Đình Sang, giúp học viên PSO MBA hiểu rõ hơn điều gì thực sự giữ chân một tổ chức khi quyền lực không còn là công cụ duy nhất.
HR Talks là series quy tụ các chuyên gia nhân sự chia sẻ kiến thức về xây dựng văn hóa doanh nghiệp, phân tích thách thức trong việc thu hút và giữ chân nhân tài và chuyển hóa thành mô hình quản trị nhân sự bền vững theo triết lý đào tạo của PSO – Problem Solving in Organization.