Để thiết kế bền vững chạm được cảm xúc người sử dụng

Thế giới những năm qua đã hứng chịu rất nhiều thiên tai, dịch bệnh từ biến đổi khí hậu. Để hạn chế các tác hại này, xu hướng thiết kế bền vững ngày càng trở nên phổ biến và được cả thế giới ủng hộ. Tuy nhiên, các công trình kiến trúc - nội thất khi áp ứng yêu cầu bền vững thì dường như thiếu đi chất nghệ thuật vốn có.

Những giải pháp tối ưu hiệu quả năng lượng như mái, vách cách nhiệt tạo cảm giác nặng nề cho hình khối kiến trúc; các ô kính hộp cách nhiệt tốt nhưng làm giảm góc nhìn rộng ra ngoài; vật liệu tái chế với màu sắc tối (do lẫn tạp chất khi tái chế) khiến không gian nội thất trở nên buồn chán; đồ nội thất tái sử dụng có vẻ không phù hợp phong cách với đồ mới, những tấm pin năng lượng mặt trời hoàn toàn lạc lõng khi đặt cạnh mái ngói hay mái lá,… tất cả những dị biệt đó khiến người sử dụng có vẻ chưa hoàn toàn hài lòng với các không gian được thiết kế bền vững.

Dù vậy, nếu quan sát kỹ, chúng ta sẽ nhận ra không phải tất cả các giải pháp thiết kế bền vững đều khô khan và nặng tính kỹ thuật. Bên cạnh những giải pháp buồn chán nêu trên vẫn có những cách thiết kế mềm mại hơn, lãng mạn hơn. Hãy lần lượt điểm qua theo từng tiêu chí cơ bản của thiết kế xanh:

Công trình Làng Mít sử dụng gạch đất không nung, mái lá cọ xòe rộng để giảm tối đa bức xạ nhiệt - Ảnh: 1+1>2 Architects

Hãy tưởng tượng một buổi sáng bạn bị đánh thức bởi tiếng chim ríu rít với nhiều chủng loại khác nhau. Nhìn qua cửa sổ, bạn không chỉ thấy có chim mà còn có cả sóc, chồn,… Đó là điều khá hiếm hoi diễn ra tại một khu nghỉ dưỡng ở Việt Nam. Để mang đến những cảm xúc thích thú như vậy cho khách hàng, khu nghỉ dưỡng này đã chọn giải pháp thiết kế bền vững theo tiêu chí duy trì hệ sinh thái hiện hữu, bảo tồn sự đa dạng sinh học nơi khu đất xây dựng. Trong thiết kế, các biệt thự và phòng nghỉ dạng bungalow được bố trí ẩn khuất trong không gian cây xanh tự nhiên. Trong quá trình thi công, nhà thầu phải đảm bảo không xâm phạm hoặc ảnh hưởng vào phần đất xung quanh ngay sát các tòa nhà xây dựng. Nhờ vậy môi trường sống hiện hữu của các loài động vật được bảo vệ, giúp chúng có thể tiếp tục sinh sống ngay sát cạnh công trình. Rõ ràng giải pháp này vừa bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên, vừa chạm vào cảm xúc của người sử dụng và giúp thu hút khách hàng quay trở lại.

Gạch bê tông với hình dạng khác nhau tạo ra những cách sắp xếp đa dạng, giàu cảm xúc

Trong một công trình khác, người thiết kế đã thay sân bê tông khô cứng thành sân bê tông cỏ, giúp nước mưa không chảy hết xuống cống mà thấm vào lòng đất. Đây là giải pháp bảo tồn nguồn nước ngầm, đồng thời làm giảm lượng bức xạ nhiệt từ mặt sân cứng khi trời nắng, giúp cải tạo vi khí hậu cũng như giảm hiệu ứng đảo nhiệt. Bên cạnh những yếu tố bền vững này, kiến trúc sư đã rất sáng tạo khi chọn gạch bê tông có hình dạng duyên dáng, sắp xếp theo bố cục đa dạng, mang đến những cảm xúc mới lạ cho người dùng.

Đối với tiêu chí bền vững về vật liệu, hiện có rất nhiều giải pháp khác nhau. Có thể kể đến vật liệu bản địa như mây, tre,... hay tận dụng vật liệu tái chế như gạch vỡ, chai lọ, đồ đạc cũ đã qua sử dụng,… Những vật liệu này mang chất cảm giản dị, nhưng nếu biết chọn lọc, sắp xếp, kết hợp khéo léo sẽ mang lại nhiều cảm xúc đặc biệt.

Thiết kế không gian xanh tại Eurotile Center Quảng Ninh (Lô A10-08/09 KDT Monbay, phường Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh)

Vấn đề hiệu quả năng lượng trong thiết kế bền vững là một tiêu chí quan trọng và nhìn có vẻ mang nặng tính kỹ thuật. Tuy nhiên, nếu kiến trúc sư biết chọn lọc khéo léo thì vẫn có những giải pháp chạm vào trái tim người sử dụng. Ví dụ, để có thể cách nhiệt tốt cho ngôi nhà, thay vì dùng các lớp cách nhiệt dày và thô, có thể thay thế bằng lớp cây xanh ôm sát tường như cây Thằn lằn, lá Tắc kè,... Cũng có thể thay lớp cách nhiệt mái bằng một vườn hoa hay hồ bơi trên sân thượng; tạo ra lớp che chắn nắng bằng dây Cúc tần thay cho lam nhôm lạnh lẽo hay ô văng bê tông nặng nề. Các giải pháp này rõ ràng giúp tiết kiệm năng lượng hiệu quả, nhưng cũng rất mềm mại, không khô cứng, tạo nên một thiết kế giàu chất cảm.

Đối với thiết kế bên trong ngôi nhà, việc lựa chọn các giải pháp theo tiêu chí xanh, hay các thiết kế đưa sinh học (Biophilic design), sử dụng nhiều vật liệu như gỗ, đá tự nhiên, tăng diện tích che phủ bởi cây xanh,… chắn chắn sẽ “làm mềm” cho không gian nội thất và đem lại nhiều cảm xúc.

Công trình Làng Mít do 1+1>2 Architects thiết kế. Ảnh: Hiroyuki Ok

Tóm lại, công trình kiến trúc - nội thất được thiết kế bền vững vẫn có thể mềm mại, lãng mạn. Vấn đề nằm ở chỗ thiết kế đó có chạm được đến cảm xúc người sử dụng hay không. Điều này phụ thuộc vào “tay nghề” của người thiết kế. Trong giai đoạn khởi đầu của kiến trúc bền vững tại Việt Nam, các kiến trúc sư có lẽ quá chú tâm vào tiêu chí xanh nên đôi khi bỏ quên yếu tố cảm xúc. Đến nay sau hơn 10 năm phát triển kiến trúc bền vững, có lẽ đã đến lúc để chúng ta nhìn lại, nhận ra vấn đề và bắt đầu điều chỉnh để tìm lại nét lãng mạn cho từng dự án.

Về phía người sử dụng, nếu đã nhận thức rõ về giá trị của bền vững thì sẽ dễ dàng cảm nhận được nét đẹp của kiến trúc bền vững. Khi nhìn thấy một mái lá với cửa thông gió trên đỉnh - một giải pháp thiết kế bền vững – cùng với óc tưởng tượng của kiến trúc sư, tôi cảm nhận chòi lá ấy mang một vẻ đẹp rất gợi cảm, gợi liên tưởng đến hình dáng một cô gái trong chiếc váy với những sợi vải tua rủ tự nhiên. Ngược lại, khi tình cờ bắt gặp một cô gái trong chiếc váy thướt tha, tôi lại chợt nghĩ (không biết có phải do thói quen nghề nghiệp không?) rằng cô ấy đang được hưởng lợi từ hệ thống thông gió tự nhiên vô cùng hiệu quả.

Trích từ bài viết của tác giả KTS Trần Khánh Trung - Đồng sáng lập công ty TTT Architects, được đăng trong sách Trend 26+