Côn Đảo: Khi sự thành kính trở nên “xanh” hơn

Côn Đảo đang thay đổi. Không ồn ào, không khẩu hiệu, nhưng đủ để những người quay lại sau vài năm nhận ra: cách con người thực hành tín ngưỡng nơi đây đã khác. Sự thay đổi ấy không nằm ở hạ tầng, mà ở hành vi, cách người dân và du khách ứng xử với không gian linh thiêng và với môi trường xung quanh.

Trở lại Côn Đảo sau gần một năm, và nhìn lại hành trình 5 năm đều đặn đi lễ, tôi nhận thấy những chuyển dịch rất rõ ràng nhưng lặng lẽ: ít vàng mã hơn, hạn chế đồ nhựa dùng một lần hơn, không gian lễ nghi gọn gàng và tiết chế hơn. Những thay đổi nhỏ, nhưng nhất quán, tạo nên một cảm giác nhẹ nhõm và trang nghiêm rất khác.

Những quan sát ấy gợi ra một câu hỏi thú vị: phải chăng Côn Đảo đang tiến gần hơn tới mục tiêu phát thải ròng bằng không (Net Zero), không phải bằng các chiến dịch truyền thông lớn, mà bằng chính sức mạnh của văn hóa và đức tin?

ESG và Net Zero từ trong tâm thức

Giảm đốt vàng mã hay hạn chế đồ dùng một lần thoạt nghe có vẻ là những điều rất nhỏ, nhưng tác động mang lại lại khá rõ rệt: giảm khói bụi, giảm rác thải nhựa và hạn chế phát thải CO₂. Tại Côn Đảo, mô hình phát triển bền vững (ESG) không còn là khái niệm trừu tượng. Yếu tố Môi trường (E) thể hiện qua việc bảo vệ rừng và biển; Xã hội (S) nằm ở việc gìn giữ giá trị tín ngưỡng và nâng cao ý thức cộng đồng; còn Quản trị (G) thể hiện qua sự đồng thuận giữa chính quyền và người dân trong việc định hình những thực hành văn minh.

Khi các thực hành này được duy trì một cách tự nhiên, Côn Đảo không chỉ “xanh” hơn mà còn tạo ra hiệu ứng lan tỏa. Du khách mang theo những chuẩn mực hành vi mới khi rời đảo, biến hành trình tâm linh thành một trải nghiệm sống bền vững thực sự.

Những thực hành này tương tự các sáng kiến bền vững tại Bali (Indonesia) hay Bhutan, nơi tín ngưỡng và ESG cũng song hành, chứng minh rằng truyền thông hành vi qua văn hóa và niềm tin là giải pháp hiệu quả trong nhiều bối cảnh toàn cầu.

Tín ngưỡng, “chất xúc tác” cho truyền thông thay đổi hành vi

Trong truyền thông, thách thức lớn nhất không nằm ở việc thay đổi nhận thức, mà ở việc thay đổi hành vi. Côn Đảo đã giải bài toán này một cách rất tự nhiên. Những hình ảnh quen thuộc như người dân thắp hương gọn gàng, sử dụng bình nước cá nhân hay hạn chế đồ dùng một lần đã trở thành các “hành vi mẫu” có sức thuyết phục mạnh mẽ.

Theo lý thuyết Diffusion of Innovation (Rogers), những hành vi văn minh bắt đầu từ một nhóm nhỏ và dần lan tỏa thành chuẩn mực chung. Câu chuyện Côn Đảo là minh chứng sống động của nguyên lý này.

Dưới góc nhìn chuyên môn, mỗi du khách trực tiếp trải nghiệm tại đây chính là một tác nhân lan tỏa hiệu quả nhất. Khi họ chia sẻ hình ảnh và câu chuyện về một không gian tâm linh xanh, thông điệp về Net Zero được mở rộng ra ngoài phạm vi hòn đảo, không cần kêu gọi hay áp đặt. Đây chính là cách truyền thông bền vững vận hành tốt nhất: dựa vào sức mạnh của cộng đồng để lan tỏa giá trị.

Kể câu chuyện về một tương lai bền vững

Truyền thông hiệu quả luôn cần một câu chuyện chạm đến cảm xúc. Câu chuyện của Côn Đảo là sự hòa quyện giữa ký ức lịch sử, sự tôn nghiêm của tín ngưỡng và trách nhiệm với tương lai. Khi những yếu tố này gặp nhau, thông điệp không còn mang tính giáo điều, mà trở thành nguồn cảm hứng.

Theo quy luật lan tỏa của sự đổi mới, những hành vi văn minh thường bắt đầu từ một nhóm nhỏ và dần trở thành chuẩn mực chung. Ở Côn Đảo, quá trình này diễn ra không thông qua các biển cấm hay mệnh lệnh hành chính, mà bằng sự tự nguyện. Du khách không chỉ “biết” về sống bền vững, mà thực sự được “sống” trong một không gian nơi điều đó là điều hiển nhiên.

Khi đức tin dẫn dắt sự bền vững

Côn Đảo cho thấy tín ngưỡng và các tiêu chuẩn bền vững hiện đại không hề mâu thuẫn. Khi các giá trị văn hóa được tôn trọng, ESG không còn là khẩu hiệu, mà trở thành một phần của đời sống thường nhật. Những thực hành giản dị như tiết chế nghi lễ hay tái sử dụng vật dụng không chỉ góp phần giảm phát thải, mà còn mang lại một trải nghiệm tâm linh nhẹ nhàng và sâu sắc hơn.

Với những người làm truyền thông, câu chuyện của Côn Đảo là một gợi mở quan trọng: muốn tạo ra sự thay đổi hành vi ở quy mô lớn, trước hết cần thấu hiểu, tôn trọng và gắn kết chiến lược truyền thông với niềm tin cùng bối cảnh văn hóa của cộng đồng. Khi đó, Net Zero không còn là mục tiêu xa vời, mà là kết quả tất yếu của những lựa chọn tử tế mỗi ngày.