Tranh luận về bình đẳng giới trên bao bì Battleship 1967
Hình ảnh trên bao bì trò chơi Battleship phiên bản năm 1967 nhiều lần trở thành chủ đề bàn luận trên mạng xã hội. Thiết kế từng phản ánh một hình ảnh gia đình Mỹ quen thuộc của thập niên 1960 nay lại gây tranh cãi vì cách thể hiện vai trò của nam giới và nữ giới. Điều gì đã thay đổi: Chính chiếc hộp, hay những tiêu chuẩn mà xã hội dùng để nhìn nhận nó?
Bao bì cũ, tranh luận mới
Năm 1967, Milton Bradley ra mắt phiên bản trò chơi đấu tàu Battleship với hình minh họa một gia đình trên mặt trước bao bì. Ở vị trí trung tâm là người bố và cậu con trai đang chơi Battleship, trong khi người mẹ và cô con gái đứng bên bồn rửa bát, vừa làm việc nhà vừa quan sát hai cha con. Vào thời điểm phát hành, hình ảnh này hầu như không gây tranh cãi.
Bao bì của trò chơi Battleship năm 1967.
Nguồn: Sưu tầm
Hơn nửa thế kỷ sau, chính thiết kế ấy lại nhiều lần được chia sẻ trên mạng xã hội như một ví dụ cho thấy cách xã hội thay đổi trong việc nhìn nhận vai trò giới. Trên Reddit, nhiều người chỉ ra sự tương phản giữa hai bố con ngồi chơi ở trung tâm và hai mẹ con đứng trong căn bếp. Tài khoản the747gambit bình luận mỉa mai: “Dành cho tất cả mọi người ư? Có vẻ là trừ phụ nữ, vì họ chỉ nên ở trong bếp và nhìn người khác chơi”. Một người dùng khác viết: “Đàn ông thì ngồi chơi, còn phụ nữ ở trong bếp làm việc nhà”.
Người dùng Reddit chỉ ra sự tương phản trên bao bì Battleship 1967.
Nguồn: Ảnh chụp màn hình
Tuy nhiên, không phải ai cũng đồng tình với cách diễn giải này. Một số ý kiến cho rằng Milton Bradley đặt người bố và cậu con trai ở vị trí trung tâm vì Battleship khi đó chủ yếu được tiếp thị cho các bé trai, còn hình ảnh người mẹ và cô con gái nhằm nhấn mạnh đây vẫn là một trò chơi dành cho cả gia đình.
Những tranh cãi xoay quanh thiết kế cũ của Milton Bradley.
Nguồn: Ảnh chụp màn hình
Những tranh luận tương tự cũng xuất hiện ngoài mạng xã hội. Trang tin Boing Boing từng phê phán thiết kế này vì cách thể hiện vai trò của nam giới và nữ giới trong gia đình. Trong khi đó, Google Arts & Culture lưu trữ hình ảnh hộp trò chơi từ Bảo tàng Đồ chơi Quốc gia The Strong (Rochester, Mỹ) và ghi chú rằng một số nhà phê bình xem đây là thiết kế mang tính “sexist” (phân biệt giới tính).
Từng được xem là điều hiển nhiên
Nếu đặt bao bì Battleship vào bối cảnh nước Mỹ những năm 1950-1960, sẽ dễ hiểu vì sao thiết kế này hầu như không gây tranh cãi khi ra mắt.
Trong giai đoạn này, vai trò của nam giới và nữ giới trong gia đình được phân định khá rõ. Nam giới gắn với công việc, vị trí trụ cột và các hoạt động bên ngoài, còn phụ nữ được kỳ vọng đảm nhận việc nội trợ và chăm sóc con cái. Vì vậy, hình ảnh người bố và cậu con trai chơi trò chơi ở phòng khách, trong khi người mẹ và cô con gái đứng trong căn bếp, không phải là một lựa chọn sáng tạo khác thường mà nó đang phản ánh những gì xã hội khi đó xem là trật tự gia đình tự nhiên.
Quan niệm này xuất hiện rộng rãi trong quảng cáo đương thời. Năm 1956, Lux quảng bá nước rửa chén với khẩu hiệu “Get Out of the Kitchen Sooner” (tạm dịch: “Ra khỏi căn bếp sớm hơn”), nhấn mạnh việc sản phẩm giúp phụ nữ hoàn thành công việc nội trợ nhanh hơn.
Quảng cáo nước rửa chén Lux năm 1956.
Nguồn: Sưu tầm
Còn quảng cáo của Van Heusen năm 1951 gây nhiều tranh luận về sau với khẩu hiệu “Show Her It's a Man's World” (tạm dịch: “Hãy cho cô ấy thấy đây là thế giới của đàn ông”), đi kèm hình ảnh người phụ nữ phục vụ người đàn ông, phản ánh cách xã hội khi đó nhìn nhận quyền lực và vai trò của hai giới trong gia đình.
Quảng cáo của Van Heusen năm 1951.
Nguồn: Sưu tầm
Những khuôn mẫu này không chỉ xuất hiện trong quảng cáo mà còn ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực khác của đời sống. Cũng trong năm 1967, nữ vận động viên Kathrine Switzer phải đăng ký Boston Marathon bằng tên viết tắt “K.V. Switzer” để che giấu giới tính. Khi phát hiện bà là phụ nữ, một thành viên ban tổ chức đã tìm cách kéo bà khỏi đường chạy. Tuy nhiên, Switzer vẫn hoàn thành cuộc đua. Về sau, sự kiện này trở thành một cột mốc của phong trào bình đẳng giới trong thể thao.
Ban tổ chức Boston Marathon năm 1967 cố gắng kéo vận động viên Kathrine Switzer ra khỏi đường chạy.
Nguồn: Forbes
Đặt trong bối cảnh đó, bao bì Battleship không phải là một trường hợp ngoại lệ mà nó phản ánh những chuẩn mực phổ biến của xã hội Mỹ thời bấy giờ. Chỉ khi những quan niệm về vai trò giới dần thay đổi dưới tác động của phong trào bình đẳng giới, các thiết kế từng được xem là bình thường mới bắt đầu được nhìn nhận lại. Battleship vì thế trở thành một ví dụ cho thấy ý nghĩa của một hình ảnh có thể thay đổi theo hệ giá trị của mỗi thời đại.
Hình ảnh thay đổi khi quan niệm giới thay đổi
Khi cách nhìn về vai trò giới thay đổi, nhiều hình ảnh từng được xem là bình thường cũng bắt đầu được nhìn nhận lại.
Milton Bradley được tập đoàn đồ chơi Hasbro mua lại vào năm 1984. Vì vậy, khi Hasbro tái phát hành Battleship với dòng Retro Series 1967 Edition, hãng đã giữ nguyên phong cách minh họa đặc trưng của phiên bản 1967 nhưng loại bỏ hình ảnh người mẹ và cô con gái đứng rửa bát ở phía sau. Phần bếp được thay bằng một bức tường phòng khách, trong khi bố cục chính của bao bì vẫn được giữ nguyên.
Bản tái phát hành của Battleship sau khi Milton Bradley được Hasbro mua lại.
Nguồn: Sưu tầm
Tuy nhiên, việc chỉnh sửa này lại mở ra một cuộc tranh luận mới. Một số người cho rằng Hasbro chỉ “vá” lại hình ảnh để tránh chỉ trích thay vì giải quyết tận gốc vấn đề, gọi đây là một dạng “virtue signaling” (phô trương đạo đức nhằm xây dựng hình ảnh).
Ở chiều ngược lại, nhiều ý kiến ủng hộ quyết định của Hasbro. Họ cho rằng hình ảnh người mẹ và cô con gái đứng làm việc nhà vốn không liên quan đến nội dung trò chơi mà chỉ củng cố một khuôn mẫu giới đã lỗi thời. Một người dùng trên Reddit bình luận: “Đây là lần đầu tiên tôi thấy ổn với một việc chỉnh sửa lịch sử”.
Bản chỉnh sửa của bao bì vẫn nhận về nhiều luồng ý kiến trái chiều.
Nguồn: Ảnh chụp màn hình
Dù vậy, phiên bản chỉnh sửa vẫn được Hasbro tiếp tục sản xuất và phân phối trên website chính thức cũng như các nền tảng thương mại điện tử.
Battleship cũng không phải là trường hợp duy nhất. Khi các giá trị xã hội thay đổi, nhiều thương hiệu lâu đời đã phải xem xét lại những biểu tượng từng gắn bó với mình suốt nhiều thập kỷ.
Năm 2021, PepsiCo đổi tên thương hiệu si-rô và bột bánh Aunt Jemima thành Pearl Milling Company, đồng thời loại bỏ hoàn toàn hình ảnh người phụ nữ da màu trên bao bì. Theo tập đoàn, hình tượng Aunt Jemima được xây dựng từ khuôn mẫu “Mammy” – hình ảnh người phụ nữ da màu làm giúp việc trong các gia đình da trắng ở thời kỳ phân biệt chủng tộc tại Mỹ.
Tương tự, tập đoàn thực phẩm Mars đổi tên thương hiệu gạo Uncle Ben’s thành Ben’s Original và gỡ bỏ hình ảnh người đàn ông da màu trên bao bì sau nhiều năm tranh luận về những định kiến chủng tộc gắn với thương hiệu. Nhiều nhà nghiên cứu và các tổ chức dân quyền cho rằng cách gọi “Uncle” hay “Aunt” từng được sử dụng phổ biến ở miền Nam nước Mỹ để gọi người da màu thay cho các danh xưng trang trọng như “Mr.” hoặc “Mrs.”.
Khi các giá trị xã hội thay đổi, nhiều thương hiệu lâu đời đã phải xem xét lại những biểu tượng từng gắn bó với mình suốt nhiều thập kỷ.
Nguồn: Tổng hợp
Câu chuyện của Battleship cho thấy cùng một thiết kế có thể được nhìn nhận rất khác nhau ở những thời điểm khác nhau. Điều thay đổi không phải là bao bì hộp trò chơi, mà là nhận thức của xã hội về vai trò của nam giới và nữ giới. Vì thế, những tranh luận quanh bao bì này còn phản ánh hành trình thay đổi của các quan niệm về bình đẳng giới trong hơn nửa thế kỷ qua.